ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

 ΠΟΥ ΕΔΥ ΣΟΥ ΤΟ ΚΑΛΛΟΣ;  Λένε οι φιλόλογοι ότι το δίστιχο ποίημα  "Ω, γλυκύ μου Έαρ, γλυκύτατόν μου τέκνον, πού έδυ σου το κάλλος;"  θεωρείται από τα καλύτερα μνημεία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Θεωρώ πως καλύτερη απεικόνιση αυτού του ποιήματος δεν έχει να δείξει η τέχνη της Αυτοκρατορίας από το θαυμάσιο φρέσκο στον αριστερό χορό του Πρωτάτου, στο Άγιον Όρος. Η έκφραση του πόνου της μάνας με την ευγένεια μιας Παλαιολόγειας Δέσποινας συγκερασμένη σε μια εκπληκτικά σιωπηλή Pieta, πολύ πριν τον Μιχαήλ Άγγελο.

 ΤΑ ΔΩΡΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΝ "Πρόσδεξαι τὴν λατρείαν ἡμῶν , ὡς προσεδέξω Ἄβελ τὰ δῶρα, Νῶε τὰς θυσίας, Ἀβραὰμ τὰς ὁλοκαρπώσεις, Μωϋσέως καὶ Ἀαρὼν τὰς ἱερωσύνας, Σαμουὴλ τὰς εἰρηνικάς..." (Ευχή της θείας Λειτουργίας του Μεγ. Βασιλείου που τελείται από τα αρχαία χρόνια πάντοτε την Μεγάλη Πέμπτη) Θαυμάσιο ψηφιδωτό από τον Άγιο Απολινάριο της Ραβέννας με τον Μελχισεδέκ να προσφέρει τα δώρα, άρτους και κρατήρα με κρασί, τον Αβελ να προσφέρει αμνό, σαν βοσκός που ήταν και τον Αβραάμ τον ίδιο του τον γιο, Ισαάκ. Ολοι είναι προτυπώσεις του θυσθασθέντος Χριστού. 

  ΚΑΙ ΕΝΔΥΜΑ ΟΥΚ ΕΧΩ ΙΝΑ ΕΙΣΕΛΘΩ… Ένα τροπάριο των Όρθρων της Μεγ. Εβδομάδας που τους λέμε «Νυμφίους» μιλάει για το Νυμφίο Χριστό, τους γάμους του και τον έτοιμο Νυμφώνα. «Τον Νυμφώνα σου βλέπω, Σωτήρα μου στολισμένο, και ένδυμα δεν έχω για να μπω. Λάμπρυνέ μου την στολή της ψυχής, Φωτοδότα και σώσε με». Τί είδους ένδυμα χρειαζόταν για να πάει κάποιος καλεσμένος σε γάμο; Στην αρχαιότητα έπρεπε όλοι οι καλεσμένοι να φοράνε λευκά ρούχα στους γάμους. Ειδικά στη Ρωμαϊκή εποχή, στο matrimonium romanum αυτό γενικεύθηκε, όπως αναφέρει η Tamara Talbot Rice ( Ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των Βυζαντινών) . Σήμερα διατηρείται η παράδοση μόνο για τα ενδύματα της νύφης. Γι’ αυτό και ο συμπαθής υμνωδός ζητάει από τον Χριστό να του λαμπρύνει, να του λευκάνει με φως το ένδυμα της ψυχής για να μπορέσει να μπει στον γάμο. Έτσι εξηγείται και η παραβολή εκείνη του Ευαγγελίου, που ένας καλεσμένος σε γάμο δεν είχε κατάλληλο (δηλαδή λευκό) ένδυμα γάμου και τον έβγαλαν έξω (Ματθ.22,11-13).

ΤΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟ ADVENTUS ΚΑΙ Η ΒΑΪΦΟΡΟΣ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Όταν ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας επισκεπτόταν μια πόλη της επικράτειάς του, γινόταν δεκτός με εξαιρετικά μεγάλες τιμές, που δικαιολογούνταν από την θεϊκή του ιδιότητα. Θεωρούνταν Σωτήρας, Ευεργέτης και Κύριος. Άλλες ιδιότητές του ήταν το αεί νικάν, το αήττητο, το να είναι πάντοτε και παντού παρών δια των εικόνων του, (χαρακτηριστικά που αποδόθηκαν στον Ουράνιο Βασιλέα Χριστό με την επικράτηση της χριστιανικής πίστης). Οι υπήκοοί του τον υποδέχονταν έξω από τα τείχη κρατώντας λουλούδια, κλαδιά ελιάς και φοινίκων, λαμπάδες και θυμιάματα. Στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη, όπως παρατήρησε η Sabine MacCormack , για να περιγραφεί η θριαμβευτική είσοδος του Ιησού στην Ιερουσαλήμ χρησιμοποιείται ο ίδιος τεχνικός όρος ( Ὑπάντησις ) που βρίσκει κανείς στα ελληνιστικά κείμενα που κάνουν λόγο για υποδοχή Αυτοκρατόρων και Κυβερνητών, μεταφράζοντας τη λατινική λέξη « Adventus ». Γι αυτό τα παιδιά φώναζαν στο Χριστό «Ωσσανά, τω Υιώ Δαυίδ. Ευλογημένος ...

Ο ΛΑΖΑΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΩΡΑΙΟ ΓΑΛΑΖΙΟ «Δεύρο έξω Λάζαρε μου, φίλε μου κι αγαπητέ μου. …Λάζαρε, πες μας τι είδες, εις τον Άδη που επήγες; -Είδα φόβους, είδα τρόμους, είδα βάσανα και πόνους…» (παραδοσιακά Κάλαντα Λαζάρου) Μία καταπληκτική εικόνα της Έγερσης του Λαζάρου, του 14 ου αιώνα, που σήμερα βρίσκεται στην Ρωσσία. Θεωρείται πως προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη, από Αυτοκρατορικό εργαστήριο. Θαυμάζει κανείς το έντονα φωτεινό μπλε χρώμα που χρησιμοποιήθηκε. Δεν είναι απλή χρωστική αλλά ο ημιπολύτιμος λίθος lapis lazuli , ο λαζουρίτης, τριμμένος στο γουδί σε σκόνη και χρησιμοποιημένος σαν χρώμα.  

 ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΗΣ ΩΡΑΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ; (μια αρχαιολογική ματιά στο θέμα) Στα πρωτοχριστιανικά χρόνια δεν υπήρχαν δημόσιες χριστιανικές αργίες, γι’ αυτό και οι Συνάξεις των πιστών γίνονταν βράδυ, όπως έγινε ο Μυστικός Δείπνος, και μάλιστα μετά το φαγητό. Οι δύο μεγάλες γιορτές Επιφανίων και Πάσχα, αλλά και οι Κυριακές, ήταν γιορτές μόνο για τους χριστιανούς, όχι για τους ειδωλολάτρες εργοδότες τους που τους ήθελαν την άλλη μέρα στη δουλειά, οπότε βόλευε τους πιστούς η βραδινή λειτουργία. Η επίσημη θεία Λειτουργία των μεγάλων εορτών ήταν αυτή του Μεγ. Βασιλείου, τουλάχιστον για την Εκκλησία στην Βαλκανική και Μικρά Ασία. Συγκεντρώνονταν λοιπόν το απόγευμα, μία ώρα μετά τη δύση του ήλιου και τελούσαν την Λειτουργία του Μ. Βασιλείου, στις δε μεγάλες εορτές και το βάπτισμα των κατηχουμένων. Αργότερα, όταν εξαπλώθηκε ο Χριστιανισμός και καθιερώθηκαν οι μεγάλες χριστιανικές εορτές ως δημόσιες αργίες για όλους, άρχισε να τελείται το πρωί συμπληρωματικά η συντομότερη λειτουργία το...

ΚΟΛΟΚΥΘΑΚΙΑ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΑ  Τις Κυριακές ξεκινήσαμε πάλι στην ενορία τις τρεις λειτουργίες, οπότε επιστρέφουμε αργά στο σπίτι. Μιας και έχει κατάλυση ελαίου θέλει κανείς να γευθεί ένα ωραίο φαγάκι. Τα πρώιμα κολοκυθάκια είναι άκρως ευπρόσδεκτα την εποχή αυτή. Όλη η ευωδία της Άνοιξης κρύβεται σ’ ένα εύκολο πιάτο των 15 λεπτών, που είναι και σαλάτα και φαγητό. Μέσα στην κατσαρόλα που βράζω σε λίγο νερό τα κομμένα κολοκυθάκια ρίχνω κρεμμυδόζουμο που φυλάω στην κατάψυξη. Ψιλοκόβω φρέσκο σκορδάκι (ή ξερό), φρέσκο δυόσμο και αλάτι. Όταν κοντεύουν να μαλακώσουν τα κολοκυθάκια ρίχνω λάδι και στίβω δυό λεμόνια. Η σάλτσα δένει αμέσως. Κατεβάζω από την εστία και ψιλοκόβω πάνω τους μαϊδανό και φρεσκοτριμμένο πιπέρι. Για όσους έχετε πάει στο Άγιον Όρος, θυμίζει πολύ το Αγιορείτικο ψάρι των πανηγύρεων. Χωρίς όμως βαρυστομαχιές και κοκακόλες μετά! 😃  

Οι εν Ναυπακτία άγιοι. Έργο μου. 2021.  

 Η ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΤΗΣ ΚΤΙΣΗΣ "Ας ευφραίνεται η Κτίση, ας χορεύει η Φύση, γιατί ο Αρχάγγελος με δέος στέκεται μπροστά στην Παρθένο, και της φέρνει το "Χαίρε", που είναι το αντίθετο της λύπης... " Από την υμνολογία της αποψινής εορτής του Ακαθίστου, ποίημα του μοναχού Θεοφάνους, Ηγουμένου σε μια Μονή της Μικράς Ασίας. (Εὐφραινέσθω ἡ Κτίσις, χορευέτω ἡ φύσις, ὅτι Ἀρχάγγελος Παρθένῳ, μετὰ δέους παρίσταται, καὶ τὸ Χαῖρε κομίζει, τῆς λύπης ἀντίθετον). Τα " Χαίρε" που απευθύνουμε στην Παναγία, όπως ο Αρχάγγελος, είναι το αντίδοτο για το δηλητήριο της λύπης. Η κτίση και η φύση αναθάλλουν την ανοιξιάτικη περίοδο, γιαυτό και η ΚΤΙΣΙΣ, μια Ρωμαία καλοντυμένη αρχόντισσα με στέμμα και ενώτια, χαμογελάει ευχαριστημένη σ ένα ψηφιδωτό από μια Ρωμαϊκή βίλλα των πρωτοχριστιανικών χρόνων στην Ούρφα της Συρίας, σήμερα στην Τουρκία. 

 ΜΕΛΙΤΖΑΝΕΣ, ΟΠΩΣ ΛΈΜΕ ΑΡΝΙ ΣΤΗ ΣΟΎΒΛΑ.  Θυμάμαι στο Άγιον Όρος όταν  ήμουν μικρός υπήρχαν δύο καταστήματα στις Καρυές σαν παντοπωλεία, ο κυρ Κώστας ο Προδρομίδης και ο  μπάρμπα Θόδωρος ο Ταλέας. Μια φορά το μήνα σχεδόν έφερναν προμήθειες απ έξω. Έβρισκες εκεί βασικά κονσέρβες και κάνα τσουβάλι κρεμμύδια ή πατάτες. Σιγά σιγά άρχισαν να έρχονται συχνότερα κ να φέρνουν κ φρέσκα λαχανικά. Μια φορά ο Ταλέας έφερε μελιτζάνες κ ήταν Μεγάλη Σαρακοστή. Μέχρι τότε τρώγαμε μόνο λαχανικά του κήπου, ότι έδινε η κάθε εποχή. Μόλις είδα τις μελιτζάνες γούρλωσα τα μάτια. "Καλά, μελιτζάνες μέσα στη Σαρακοστή; ΜΕΛΙΤΖΑΝΕΣ;" Λες και ήταν κάποιο εξωτικό λαχανικό.  Πήρα λοιπόν έκπληκτος κ μαγείρεψε ο μακαριστός ο Γέροντας ένα απλό ιμαμ στο ταβαδάκι. Την επόμενη μέρα, Σάββατο, ήρθε κ μας λειτούργησε ο παπά Αρσένιος από το Μπουραζέρι. Μετά τη λειτουργία του λέμε : "πάτερ, έχουμε τράπεζα τώρα, έχουμε μελιτζάνες"! Εκείνος ο ευλογημένος είχε δουλειά, βιαζόταν και έφυγε. Και δεν έφαγε μελι...

ΙΩΆΝΝΗΣ Ο ΗΓΟΎΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΣΙΝΑΙΟΥ ΟΡΟΥΣ Το έργο "Ουρανοδρόμος Κλίμαξ" είναι ένα από τα πιο αγαπητά αναγνώσματα της πρώτης χιλιετίας του Χριστιανισμού και μέχρι σήμερα αναγινώσκεται στις Μονές την περίοδο της Μεγ. Σαρακοστής. Η τιμή του συγγραφέα της, Ιωάννη Ηγουμένου της Μονής του Σινά αναβαθμίστηκε τόσο, που αν και εκοιμήθη 30 Μαρτίου η μνήμη του μεταφερόταν την επόμενη Κυριακή, όπως συνήθιζαν την βυζαντινη περίοδο να τελούν την "Σύναξιν εν ημέρα Κυριακή" , για να γιορταστεί πιο πανηγυρικά και να συγκεντρωθουν οι άνθρωποι που δούλευαν τις καθημερινές ή οι μοναχοί που ασκήτευαν αυστηρά έγκλειστοι και συγκεντρώνονταν στην Ευχαριστιακή Σύναξη της Κυριακής. Συν τω χρόνω καθιερώθηκε σταθερά η 4η Κυριακή των Νηστειών. Στη βάση του μεγαλειωδους ψηφιδωτού του 6ου αιώνα στην αψίδα του Ιερού Βήματος της Μονής του Σινά, εκτός από τον κτίτορα Ηγούμενο Λογγίνο και τον Βασιλέα Ιουστινιανό που "δάνεισε" τα χαρακτηριστικά του στον προφητάνακτα Δαυΐδ, εικονίστηκε ως κτιτορα...

 ΣΤΗΝ ΚΛΕΙΣΤΗ ΠΎΛΗ ΤΟΥ ΦΑΝΑΡΙΟΥ «..Κειες τες δάφνες που εσκορπίστε τώρα πλέον δεν τες πατεί, και το χέρι οπού εφιλήστε πλέον, α! πλέον δεν ευλογεί. Όλοι κλαύστε. Αποθαμένος ο αρχηγός της Εκκλησιάς κλαύστε, κλαύστε κρεμασμένος ωσάν να 'τανε φονιάς. Έχει ολάνοικτο το στόμα π' ώρες πρώτα είχε γευθή τ' Aγιον Αίμα, τ' Aγιον Σώμα λες πως θε να ξαναβγή η κατάρα που είχε αφήσει λίγο πριν να αδικηθή εις οποίον δεν πολεμήση και ημπορεί να πολεμή. ... ». [στροφές 134-139] Διονύσιος Σολωμός «Ύμνος εις την Ελευθερίαν».