ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Εκτός από τα γνωστά για τον Κωνσταντίνο ΙΑ΄ και τους υπερασπιστές της Πόλης είναι ενδιαφέρον να δούμε και την αντίπαλη πλευρά. Στις 29 Μαΐου του 1453 ο στρατός του εικοσιενάχρονου Σουλτάν Μεχμέτ μπιν Μουράντ Χαν, του επονομαζόμενου Πορθητή, εισέβαλε στην Κωνσταντινούπολη, έχοντας το πλεονέκτημα της πυρίτιδας και ενός τεράστιου κανονιού. Ο Μεχμέτ (Μωάμεθ εξελληνισμένα), ένας νεαρός με κόκκινα γένια, έντονα γρυπώδη μύτη και ίσως πράσινα μάτια, έχασε την μητέρα του μωρό και τον μεγάλωσε η Μάρα Μπράνκοβιτς, (η γνωστή ως ΚυραΜάρω ή Καλή Μαρία) σύζυγος του πατέρα του Μουράτ, Σερβοελληνίδα πριγκίπισσα. Όμοιας καταγωγής ήταν και η μητέρα του τελευταίου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Δραγάση-Παλαιολόγου, Ελένα Ντράγκας, (γνωστή ως Ελένη Παλαιολογίνα και κατόπιν μοναχή Υπομονή). Όταν ξεκίνησε η πολυήμερη άγρια σκύλευση της Πόλης η Μάρα αξίωσε να μπει πρώτη στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο και έσωσε πολύτιμα κειμήλια. Ο Μεχμέτ εγκαταστάθηκε ως Σουλτάνος στην Πόλη που από αιώνες ονειρεύονταν οι πρόγονοί ...

ΔΙΑΜΑΝΤΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ Μέσα στην πολύβουη πόλη της Θεσσαλονίκης, αν κανείς κοιτάξει με προσοχή, εντυπωσιάζεται από μικρά αρχαιολογικά διαμαντάκια, όπως ο Ναός της βυζαντινής Μονής που σήμερα ονομάζουμε "Άγιος Παντελεήμων" στην οδό Ιασωνίδου, πολύ κοντά στην Καμάρα. Δίπλα στο υπέροχο τούβλινο -σαν κεντημένο- Καθολικό της, το μισοστεγασμένο βόρειο Παρεκκλήσι έχει λίγες τοιχογραφίες στην κομψή αψίδα του Ιερού, απ' όπου αυτός ο λαμπρός άγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Η Αυτοκρατορική δυναστεία των Παλαιολόγων άφησε ανεξάλειπτη σφραγίδα στην πόλη. Σημερινή φωτογραφία.  

  "Δίκαιος οἰκτίρει ψυχὰς κτηνω̃ν αὐτου̃ τὰ δὲ σπλάγχνα τω̃ν ἀσεβω̃ν ἀνελεήμονα". (Παροιμ. 12,10) Ένας μοναχός της Μονής Εικοσιφοινίσσης του 18ου αιώνα με περισσή χαρά ταΐζει τα σκυλάκια της Μονής. Τοιχογραφία στον εξωνάρθηκα του Καθολικού.

  Η κολυμβήθρα της Βηθεσδά είναι ο τόπος που ο Ιησούς θεράπευσε τον από 38 χρόνια παράλυτο άνδρα. Βρίσκεται δίπλα στην Προβατική Πύλη, σήμερα Πύλη των Λεόντων, και πήρε το όνομά της από τις εβραϊκές λέξεις Μπεθ (σπίτι) και χεσντά (έλεος), ο Οίκος του Ελέους. Άλλοι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι προέρχεται από την Εβραϊκή  εστίβ-εσταβά (από την ελληνική λέξη "στοά") μιας και είχε 5 σκεπασμένες στοές. Οι δύο στέρνες του ήταν τεράστιες και μάλλον χρησίμευαν για πόσιμο νερό της πόλης, ενώ  μικρότερες στέρνες και μικρές σπηλιές ίσως χρησιμοποιούνταν ως μικβά, στέρνες για τους καθαρμούς των Ιουδαίων που ορίζει ο Νόμος στην Παλαιά Διαθήκη.  Λειτούργησε σαν Ασκληπιείο από τον Αυτοκράτορα Αδριανό, και από τους χρόνους της Αυτοκράτειρας Ευδοκίας, συζύγου του Θεοδοσίου Β, σαν χριστιανικός Ναός. Τον κατέστρεψαν οι Πέρσες, τον ξανακτισαν οι Σταυροφοροι ενώ ο Σαλαντίν το μετέτρεψε σε τέμενος. Τον 19ο αιώνα δόθηκε σαν δώρο από τον Σουλτάνο στον Ναπολέοντα και μέχρι σήμερα ανήκει σε...

  Μια προσπάθεια με τα σύγχρονα μέσα της τεχνολογίας να αποτυπωθεί η αυθεντική μορφή του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Α΄, αγίου της Χριστιανικής Εκκλησίας. Στην κάτω φωτογραφία φαίνεται σε νεαρή ηλικία, επάνω σε ώριμη. Τα συνήθη ενδύματα των Αυτοκρατόρων της εποχής του Κωνσταντίνου είναι η toga picta , ο ολοπόρφυρος δηλαδή «βαμμένος χιτώνας» και το ομοιόχρωμο βασιλικό ιμάτιο, η trabea imperiale . Η συνηθισμένη μορφή του αγίου που βλέπουμε στις βυζαντινές εικόνες δεν είναι η πραγματική. Σίγουρα δεν είχε γένεια. Ο πρώτος (μετά τον Ιουλιανό) που έφερε γενειάδα ήταν ο Κωνσταντίνος ο Πωγωνάτος (εξ ου και το παρωνύμιο). Δεν φορούσε τον χρυσοΰφαντο λιθόραπτο αυτοκρατορικό λώρο, όπως φαίνεται στις εικόνες, αφού αυτός καθιερώθηκε από τον Ιουστινιανό τον Ρινότμητο τον 7 ο αιώνα. Μανδύα φορούσαν οι Ρωμαίοι Αυτοκράτορες μόνο κατά τον πόλεμο. Η μορφή στις εικόνες μοιάζει με έναν Αυτοκράτορα μετά τον 10 ο αιώνα. Ο τύπος αυτός προφανώς καθιερώθηκε για να δείχνουν οι Αυτοκράτορες των ύ...

Ο Ιωσήφ από την Αριμαθαία και ο Νικόδημος, δύο από τα εβδομήντα μέλη του Μεγάλου Σανχεντρίν, του ανώτατου νομοθετικού και θρησκευτικού Συμβουλίου του αρχαίου Ισραήλ, με το να αναλάβουν την κηδεία του Χριστού, κινδύνευσαν σοβαρά. Πρώτα απ’όλα ήταν σίγουρο πως αυτό θα μαθαίνονταν και θα προκαλούσε την οργή των λοιπών μελών και του Μεγάλου Αρχιερέα Καϊάφα, αφού ασχολήθηκαν με άνθρωπο καταδικασμένο σε θάνατο από το Συνέδριο που οι ίδιοι συμμετείχαν. Θα φαινόταν ότι αμφισβητούν την καταδικαστική απόφαση. Επίσης με το να αγγίξουν νεκρό σώμα, έπρεπε κατά τις Μωσαϊκές διατάξεις να θεωρούνται ακάθαρτοι για 7 ημέρες και να προσέλθουν στο ναό να καθαριστούν την 3η και την 7η, πράγμα που θα εξόργιζε τους ιερείς, που ήξεραν ότι ο Ιησούς καταδικάστηκε σε θάνατο. Αφού ήταν ακάθαρτοι, δεν θα μπορούσαν να φάνε το Πασχάλιο Δείπνο και να γιορτάσουν με τις οικογένειές τους. Θα έπρεπε για 7 ημέρες να μείνουν έξω από τα σπίτια τους, κάπου αλλού κλεισμένοι χωρίς να μπορούν να εξέλθουν, για να μην καταστήσουν...

Το μυρωδάτο δάκρυ των θάμνων της νότιας Χίου, η μαστίχα που ευωδιάζει τα γλυκά μας, γνωστή εδώ και 2500 χρόνια τουλάχιστον, το ποτό που σύμφωνα με τον Ιπποκράτη βοηθάει στην επούλωση των ελκών του στομάχου, που κατά την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν μονοπώλιο του Ρωμαίου Άνακτα αλλά και του Σουλτάνου αργότερα, που το βάρος της στον Μεσαίωνα άξιζε σε χρυσάφι, αυτό το μικρό αλλά μοναδικό στον κόσμο προϊόν της Χίου, μιας και πουθενά αλλού στον κόσμο δεν πήζει το δάκρυ, γιορτάζει σήμερα. Ο χριστιανός μάρτυς Ισίδωρος μαρτύρησε τον τρίτο αιώνα σαν σήμερα, 14 Μαΐου, στο μυροβολο  νησί και η λαϊκή ευσέβεια συνέδεσε το θρήνο για τον άδικο φόνο του παληκαριού με το αρωματικό δάκρυ των θάμνων στο δρόμο που τον έσερναν. (Εκτός από τα λουκούμια, το υποβρύχιο, τους λουκουμάδες, τα τσουρέκια, την Αρτοκλασία, και τα αφεψήματα, σπάει και την βαριά  μυρωδιά των ψαριών στο φούρνο..Αγιορείτικα μυστικά). 😉  

  Μια ξανθιά παιδούλα με σταχτιά μάτια, μια Ρωμαία Δέσποινα με λευκό χιτώνα και χρυσή στόλα, με ξανθά μαλλιά ομορφοδεμένα με πολύτιμη πετρόδετη και μαργαριτόπλεχτη κορδέλα, μ’ ένα ολόλευκο πέπλο να σκεπάζει την κεφαλή και τους ώμους της, με περιδέραιο από πολύχρωμους λίθους να στολίζει τον λευκό λαιμό της, η Μάρτυς Ευφημία, οδηγεί τον χορό των Παρθένων ανάμεσα από παραδεισένιες φοινικιές με ώριμους χουρμάδες προς την Θεοτόκο και τον Χριστό. Ραβένα, Άγιος Απολλινάριος, 6 ος αιώνας.

  ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ Σαν σήμερα, 11 Μαΐου του 330 μ.Χ. ο μονοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντίνος ο Α΄, δίνει το σύνθημα και αρχίζουν οι τελετές για τους εορτασμούς των Γενεθλίων της νέας πόλης που έχτισε. Ο ίδιος την ονόμασε «Νέα Ρώμη» αλλά στην συνείδηση των ανθρώπων έμεινε γνωστή με το όνομα του ιδρυτή της, «η Κωνσταντίνου πόλις». Ο πολιτικός σχεδιασμός του τον έφερε στην Ανατολή, να μεταφέρει το διοικητικό κέντρο της Αυτοκρατορίας μακρυά από την παλαιά Ρώμη, αφού, όσο ζούσε ως όμηρος στο παλάτι του Διοκλητιανού στην Νικομήδεια, είδε ότι δουλεύει καλύτερα. Πρώτη επιλογή ήταν η Θεσσαλονίκη. Επένδυσε πολλά χρήματα και έκανε σημαντικότατες αλλαγές στην πόλη του Κάσσανδρου, αλλαγές που αποκαλύπτονται τώρα με τα έργα του Μετρό στην πόλη. Όμως ένας αστάθμητος παράγοντας (κάποια επιδημία) τον έκανε να εγκαταλείψει το αρχικό σχέδιο και να μεταφερθεί στο Βυζάντιο, μικρή πολιτεία στην ένωση Ευρώπης με την Ασία. Εκεί εφάρμοσε το ίδιο οικιστικό σχέδιο που ξεκίνησε στην Θεσσαλ...

Η ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΤΟΥ ΘΩΜΑ ΚΑΙ Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ  Στο Μεγάλο Μετέωρο υπάρχει μια μικρή εικόνα  (του 1375 περίπου), δώρο της Δεσπότισσας της Ηπείρου Μαρίας Αγγελίνας Κομνηνής Δούκαινας Παλαιολογίνας, αδερφής του Ηγούμενου αγίου Ιωάσαφ. Η Μαρία, σύζυγος του Δεσπότη των Ιωαννίνων Θωμά Πρελιούμποβιτς, είχε τόσο σιγουριά για την βασιλική της καταγωγή σε σχέση με το σύζυγό της Σέρβο Θωμά, πολύ μισητό στους Γιαννιώτες, που παρήγγειλε μια εικόνα της Ψηλάφησης με τον εαυτό της ανάμεσα στους Αποστόλους και τον Χριστό να τοποθετεί στο κεφάλι της βασιλικό στέμμα! Φεμινίστρια, πολλούς αιώνες πριν το φεμινιστικό κίνημα.  

 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΑ Σπουδαία ανακάλυψη μοναχικής Σκήτης του 4ου αιώνα, της χρυσής εποχής της γένεσης του Μοναχισμού. Στην Όαση Bahariya, 370 χλμ. από το Κάιρο ανακαλύφθηκε πολύ καλά διατηρημένη συστάδα μοναχικών Κελλίων. Η ξηρότητα της Σαχάρας διατήρησε τα γκράφιτι στους τοίχους σε άπταιστα Ελληνικά, ακόμη και τα πιάτα στη θέση τους! Πόσες απίστευτες πληροφορίες θα βγουν στον αέρα από την εκπληκτική δουλειά των Αρχαιολόγων στα σκάμματα! Μόνο να σκεφθούμε ότι οι μοναχοί που ασκήτευαν εκεί, ήταν σύγχρονοι του Μεγάλου Αντωνίου, του Παχωμίου, του Αθανασίου Επισκόπου της Αλεξάνδρειας...

  Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕ ΣΚΟΥΛΑΡΙΚΙ Η αρχαία ονομασία για το σκουλαρίκι είναι «ενώτιον». Πώς προέκυψε λοιπόν η σύγχρονη λέξη «σκουλαρίκι»; Στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία οι Σχολάριοι, οι καθηγητές δηλαδή και οι τρόφιμοι των στρατιωτικών σχολών που σήμερα ονομάζουμε «σχολές Ευελπίδων», έφεραν σαν διακριτικό ένα χρυσό ενώτιο στο δεξί αυτί τους, το χαρακτηριστικό δείγμα ότι ήταν Σχολάριοι, γιαυτό και το ενώτιο ονομάστηκε «σχολαρίκιον». Ο άγιος Γεώργιος, ως Ρωμαίος στρατιωτικός αξιωματούχος και προστάτης των στρατευομένων, σε μερικές εικόνες φέρει το ενώτιο των σχολαρίων, όπως στην τοιχογραφία από το ναό της Παναγίας στο χωριό Πλατάνια δήμου Αμαρίου νομού Ρεθύμνης (14 ος αιώνας). Η γνώση προέρχεται από την αγαπητή μας καθηγήτρια του ΑΠΘ Μελίνα Παϊσίδου.

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΈΣΤΗ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΝΕΣΤΗ Ο Χριστός δεν ανασταίνεται μόνος του. Συμπαρασύρει μαζί του την ανθρωπότητα, τον γεροΑδάμ και την Εύα, που λαχταρούν να σηκωθούν από το μνήμα.  Στο Κουρμπίνοβο η Ανάσταση εικονίστηκε με μια εντυπωσιακή ολοστρόγγυλη φωτεινή δόξα να περιβάλλει το Χριστό, ίσως για να δείξει την ολότητα, την ολοκλήρωση πλέον του έργου του. Κάτω από τα πόδια του βγαλμένα θυρόφυλλα και σπασμένες κλειδαριές μας δείχνουν ότι περίπου τα ίδια κλείθρα  χρησιμοποιούσαν και τον 12ο αιώνα, όπως κ σήμερα. Δεξιά και πίσω από την Εύα, ο άδικα φονευθείς γιος της, ο Αβελ, υπενθυμίζει σε όλες τις χαροκαμμένες  μανάδες ότι υπάρχει ελπίδα. Ο βοσκός Αβελ φοράει προβιά με το μαλλί ανάποδα, κρατάει γκλίτσα, έχει μουστάκι και ένα σκουλαρίκι στο αριστερό αυτί, όπως θα είχαν και οι τσομπάνηδες της εποχής. Χριστός ανέστη! Ανάσταση για όλη την ανθρωπότητα!