ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Οι αρχαιότερες πηγές για την μορφή του «σωσίπολι και φιλόπολι» Μεγαλομάρτυρα της Θεσσαλονίκης είναι τα ψηφιδωτά του Ναού του και οι Διηγήσεις Θαυμάτων του. Ως αξιωματούχος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σίγουρα δεν είχε γενειάδα. Οι πηγές τον περιγράφουν με «ρόδινο και χαριέστατο πρόσωπο» καθώς και «πυρόξανθο άνδρα». Το χτένισμα που έχει στα ψηφιδωτά της Θεσσαλονίκης είναι χαρακτηριστικό ρωμαϊκό της εποχής του, όπως προκύπτει μετά από σύγκριση με αγάλματα συγχρόνων του αξιωματικών της Αυτοκρατορίας. Κοντά ίσια μαλλιά μέχρι τα αυτιά και χτένισμα προς τα εμπρός. Τα ενδύματά του μέχρι τον 10 ο αιώνα είναι μόνον αυτά του αυλικού αξιωματούχου ενώ από την Εικονομαχία και μετά εμφανίζεται ως στρατιωτικός και έφιππος. Από τον 12 ο αιώνα παγιώνεται να εικονίζεται και ως ένθρονος, αφού γίνεται αγαπημένος των Αυτοκρατόρων, με πρώτο τον Αλέξιο Α΄ Κομνηνό, που έκοψε και νόμισμα με τη μορφή του. Το αρχαιότερο ψηφιδωτό στο Ναό του Πολιούχου θεωρείται αυτό με τον Μάρτυρα που εμφανίζεται όντως με ρ...

Σύμφωνα με την πηγή «Πάθος Αρτεμίου» (Artemii Passio) του 8 ου αιώνα ο Φλάβιος Αρτέμιος ήταν Συγκλητικός επί Κωνσταντίνου του Α΄ του Μεγάλου. Ο ιστορικός Αμμιανός Μαρκελίνος και το «Πασχάλιο Χρονικό» αναφέρουν ότι του δόθηκε το αξίωμα του Δούκα της Αιγύπτου, ίσως από τον γιο του Κωνσταντίνου, Κώνσταντα (πιο πιθανό να έχει συμβεί έτσι, γιατί αν ήταν σύγχρονος του Κωνσταντίνου και φίλος του, όπως αναφέρεται σε Συναξάρια, θα πρέπει να ήταν πάνω από 80 ετών όταν μαρτύρησε κατά τη βασιλεία του Ιουλιανού). Είναι ενδιαφέρον το ότι τα σωζόμενα θαύματά του σχετίζονται με την βουβωνοκήλη και παρεμφερείς ασθένειες, συνηθισμένες παθήσεις των στρατιωτών, που θα γνώριζε και προσωπικά όντας ο ίδιος διοικητής στρατιωτικού τμήματος. Τα λείψανα του αγίου μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη και στα τέλη του 13 ου αιώνα η χήρα του Αυτοκράτορα Μιχαήλ, Θεοδώρα Παλαιολογίνα, τα μετέφερε στο επ’ ενόματι του Προδρόμου νεόκτιστο από αυτήν παρεκκλήσι της Μονής του Λιβός (σήμερα Molla Fen a ri I s a C a m...

  Η παράδοση της Ανατολής θέλει τον Ευαγγελιστή Λουκά εκτός από γιατρό να είναι και ζωγράφος, ο πρώτος που αποτύπωσε την μορφή της Θεοτόκου και του Χριστού. Για να καταλάβει κανείς το στυλ της ζωγραφικής του Λουκά δεν έχει παρά να δει τις σχεδόν σύγχρονες με τους Αποστόλους τοιχογραφίες στην Πομπηία. Στις φωτογραφίες φαίνονται πορτραίτα και σκόνες ζωγραφικής που η ηφαιστειακή τέφρα της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. διατήρησε αναλλοίωτα.

Κοντά στον ενοριακό ναό της Αγίας Τριάδας στην περιοχή Φάληρο της Θεσσαλονίκης βρέθηκε το 1997 συστάδα παλαιοχριστιανικών τάφων με τοιχοποιία σημαντικού ευκτηρίου οίκου, ίσως Μαρτυρίου. Ο χώρος, κατά τους χριστιανικούς χρόνους, μετετράπηκε σε Μονή, εντός των ορίων της οποίας πρέπει να ήταν το αγίασμα και ο σημερινός ναΐσκος της αγίας Σολομωνής. Υπάρχει αρχαιολογική πρόταση ότι πρόκειται για το Μαρτύριο του αγίου Φλωρεντίου, Θεσσαλονικέως χριστιανού που βασανίστηκε και κάηκε ζωντανός. Η διαδοχική σειρά θανατώσεως του Δομνίνου (1 Οκτωβρίου), του Βίκτωρα (1/10), του Φλωρεντίου (13/10), του Δημητρίου (26/10) και του Νέστορα (27/10) μπορεί να σημαίνει εκτεταμένο διωγμό εναντίον των χριστιανών πολιτών της Θεσσαλονίκης, αν βέβαια μαρτύρησαν όλοι το ίδιο έτος. Σίγουρα μαρτύρησαν την περίοδο του Γαλερίου (αρχές 4 ου αιώνα). Φωτογραφίες: α) μαρτύριο του αγ. Φλωρεντίου, τοιχογραφία Σχολής του Τζώρτζη. β) Όψεις του ανεσκαμμένου τάφου.   

  Οι στρατιωτικοί Σέργιος και Βάκχος μαρτύρησαν το 309 επί του σκληρού διώκτη των χριστιανών Μαξιμίνου Δαΐα, ανεψιού του Γαλέριου. Ο Σέργιος ήταν διοικητής της Στρατιωτικής Σχολής στην Τεργέστη και ο Βάκχος αξιωματικός στην ίδια Σχολή. Ο Βάκχος μαρτύρησε στην Αραβισσό της Καππαδοκίας ενώ ο Σέγιος στην Ρεσαφά της Συρίας (αργότερα «Σεργιόπολις»). Εκεί χτίστηκε περίφημη Βασιλική (εικ. 1) και έγινε σημαντικότατο προσκύνημα της Αρχαιότητας. Στην Μααλούλα της Συρίας υπάρχει μέχρι σήμερα Ελληνοκαθολική Μονή του αγίου Σεργίου (Μαρ Σαρκίς), από τους πρώτους ναούς που αφιερώθηκαν σε αγίους εκτός του τόπου του μαρτυρίου τους (εικ. 2). Χτίστηκε γύρω στο 313, μετά το περί Ανεξιθρησκείας Διάταγμα των Μεδιολάνων. Έγινε αμέσως έδρα επισκόπου. Ο επίσκοπός της Ευτύχιος υπογράφει στα Πρακτικά της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, 12 χρόνια μετά. Η Αγία Τράπεζα της Μονής εξετάστηκε με την μέθοδο χρονολόγησης του άνθρακα και έδειξε ότι φτιάχτηκε γύρω στο 300, όντων ακόμα ζωντανών των αγίων. (εικ. 3) Προφα...

Μέλος της αριστοκρατικής Βουλής με το όνομα «Άρειος Πάγος» (πέτρα του Άρη) μπορούσε να γίνει ο Αθηναίος ελεύθερος πολίτης που διετέλεσε ένας από τους 9 «Άρχοντες» ή «Ευπατρίδες» της πόλης, περνούσε από έρευνα και δοκιμασία, ενώ η θητεία του ήταν η μοναδική ισόβια στην αρχαία Αθήνα και άκρως τιμητική. Ο Άρειος Πάγος ήταν ο φύλακας των νόμων, κριτής των προδοσιών κατά της πατρίδας και το πρώτο ιστορικά δικαστήριο για «ανδροφονίες» (εντούτοις στις Ευμενίδες του Αισχύλου φαίνεται να κρίνει τον Ορέστη και για τον φόνο της μάνας του, Κλυταιμνήστρας). Η αρχή του τοποθετείται περίπου 800 χρόνια π.Χ. Με την κατάληψη της Ελλάδας από τους Ρωμαίους ο Άρειος Πάγος κρίνει με αυξημένες διοικητικές, εκπαιδευτικές και θρησκευτικές αρμοδιότητες. Αυτό ίσως εξηγεί την επιλογή του Παύλου να μιλήσει εκεί, σε τόσο θεσμικό τόπο και όχι σε μια φιλοσοφική Σχολή της πόλης ή στην Πνύκα, που συνήθιζαν να μιλούν οι Ρήτορες. Κάποιοι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι μάλλον ήταν παράνομο να κηρύξει κανείς νέα θεότητα στην...