ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Ο Κύρος από την Πανόπολη της Αιγύπτου ήταν ένα σημαντικός αξιωματούχος στην αυλή του Θεοδόσιου του Β΄(5 ος αιώνας). Έφτασε στο μέγιστο αξίωμα του Έπαρχου της πόλης και ήταν αυτός που προώθησε την αντικατάσταση της λατινικής γλώσσας με την ελληνική στα δημόσια έγγραφα της Αυτοκρατορίας. Κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι παρέμεινε εθνικός (ειδωλολάτρης), άλλοι πιστεύουν ότι βαπτίστηκε χριστιανός και έγινε αργότερα επίσκοπος Κοτυαίου (Κιουτάχειας) της Μικράς Ασίας. Ο Κύρος ανέλαβε το χτίσιμο των λεγόμενων Θεοδοσιανών τειχών της Πόλης, που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Έκτισε επίσης δημόσια λουτρά σε μια γειτονιά που πήρε το όνομά του, τα Κύρου. Δίπλα στα λουτρά βρίσκεται ένας ναός προς τιμήν της Θεοτόκου με υπέροχη ορθομαρμάρωση (ΦΩΤΟ 1), ο λεγόμενος «εις τα Κύρου» ή «Κυριώτισσα», σήμερα τέμενος με την ονομασία «Καλεντερανέ». Ίσως τα λουτρά να λειτούργησαν ως αγίασμα-λούσμα του ναού της Θεοτόκου. Ίσως ο ναός στην πρώτη του μορφή να ήταν κτίσμα του Κύρου, μιας και επί των ημερών του έγινε η Γ...

  Ο νέος αρχιεπίσκοπος της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος από την Κωνσταντινοπολιτική οικογένεια των Παλαμάδων χειροτονήθηκε το 1347 αλλά έφτασε στην πόλη τρία χρόνια μετά, το 1350, με το τέλος της πολύ σκληρής εμφύλιας διαμάχης που έμεινε στην ιστορία με το όνομα "Ζηλωτικά". Η παρουσία του ήταν "πυροσβεστική" στην ένταση μεταξύ των δύο αντιπάλων ομάδων. Εκφώνησε έναν περίφημο λόγο στο Ναό της Αγίας Σοφίας Θεσσαλονίκης "Περί της προς αλλήλους ειρήνης". Η εικόνα του Χριστού "η Σοφία του Θεού" που βρισκόταν στο ίδιο Ναό -σήμερα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης- φαίνεται να ζωγραφίστηκε εκείνη την εποχή, όπως εξάγεται και από την περικοπή που αναγράφεται στο ανοιχτό Ευαγγέλιο: " Εάν συγχωρείτε στους ανθρώπους τα παραπτώματα τους θα συγχωρήσει και ο Πατέρας ο ουράνιος τα παραπτώματα σας, εάν δεν συγχωρείτε, ούτε ο Πατέρας θα σας συγχωρήσει".  Φωτό: α) Η εικόνα του Χριστού- Σοφίας του Θεού, 14ος αιών. β) Κόλλυβα του Αγίου στην πανηγυρί...

 Κάθε εβδομάδα, όλο τον χρόνο, ημέρα Τρίτη γινόταν στην Κωνσταντινούπολη λιτανεία της σημαντικότερης εικόνας της πόλης, της Παναγίας της Μονής των Οδηγών, της «Οδηγήτριας». Οι άνθρωποι που βάσταζαν την εικόνα κατά την λιτανεία φορούσαν κόκκινα ενδύματα και κόκκινους σκούφους, όπως κόκκινα ήταν και τα άμφια της εικόνας, δηλαδή η λιθοκόσμητη ποδέα μπροστά της και το κεντημένο με μαργαριτάρια πέπλο που την κάλυπτε. Οι λεπτομέρειες αυτές φαίνεται θαυμάσια στην τοιχογραφία του 1340 από την Μονή Ντέτσανι. Πρόκειται για τον 20 ο Οίκο του Ακάθιστου Ύμνου «Ὕμνος ἅπας, ἡττᾶται, συνεκτείνεσθαι σπεύδων…» που έχει αποδοθεί η λιτανεία της Οδηγήτριας. Την εικόνα της Παναγίας πλαισιώνουν οι ψάλτες με τα ιδιαίτερα κωνικά καπέλα τους, οι κληρικοί του βασιλικού Παλατίου με τα λευκά τουρμπάνια τους και ο Πατριάρχης, που φοράει πολυσταύριο φελόνι, κρατά το ευαγγέλιο και θυμιάζει την εικόνα. Γιατί όμως εικονίζεται η λιτανεία της Οδηγήτριας μέσα στον Ακάθιστο Ύμνο; Την Πέμπτη της 5ης εβδομάδας της Μ...

  Η Παναγία είναι σύμφωνα με τον Κανόνα του Αγίου Ιωσήφ του Υμνογράφου η " περιστερά, η τον ελεήμονα αποκυήσασα", δηλαδή το περιστέρι της Κιβωτού της Παλαιάς Διαθήκης, μόνο που αντί για κλαδί ελιάς φέρνει τον ελεήμονα Χριστό, το ίδιο το Μέγα Έλεος. Το εβραϊκό -αλλά μάλλον αιγυπτιακής προέλευσης- γυναικείο όνομα "Μύριαμ" (εξελληνισμένο Μαρία) υποστηρίζουν κάποιοι γλωσσολόγοι ότι σημαίνει "περιστερά". Η Μαρία προεικονίζεται από το σύμβολο της ειρήνης, το περιστέρι του Νώε.   Στην φωτογραφία ίσως η αρχαιότερη παράσταση της Κιβωτού με την περιστερά του Νώε. Κατακόμβη Πρισκίλλης, Ρώμη, 3ος αιώνας.  +Ε. Γ. -------------------------------- The Virgin Mary is, according to the Canon of St. Joseph the Hymnwriter sung in the Acathist hymn, the "dove, which carries out the merciful one", that is, the dove of the Ark of the Old Testament, only instead of an olive branch it brings to the world the merciful Christ, the Great Mercy. The Hebrew -probably of E...

 Ο λευκοφόρος Άγγελος στο άδειο μνήμα φώναξε στις γυναίκες που πήγαν με τα μύρα και τα θυμιάματα στα χέρια τη φράση: «μη φοβείσθε», όπως αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος (Ματθ.28, 5-9). Με χαρά και φόβο βγήκαν από το μνήμα και συνάντησαν τον Ιησού που τους είπε «Χαίρετε» και πάλι «μη φοβείσθε». Από τότε έγιναν οι πρώτες Ευαγγελίστριες, έγιναν απόστολοι στους αποστόλους και γέμισαν την οικουμένη με το χαρμόσυνο μήνυμα. Στην φωτογραφία οι χαρούμενες και πλέον άφοβες Μυροφόρες γυναίκες ενημερώνουν όρθιες τους φοβισμένους και σκυμμένους μαθητές για την Ανάσταση του Χριστού. Τοιχογραφία από την Μονή Βισόκι Ντέτσανι στο Κοσσυφοπέδιο, δεύτερο τέταρτο του 14 ου αιώνα. +Ε. Γ. ---------------------------------------------------------------------------- The white-bearded Angel in the empty tomb shouted to the women who went with the myrrh and incense in their hands the phrase: "do not be afraid", as the Evangelist Matthew mentions (Matt. 28: 5-9). With joy and fear they left th...

  Η πόλη με το όνομα Κόμανα Ποντικά (σήμερα Gümenek) βρίσκεται στον δρόμο από την αρχαία Ευδοκιάδα ( Tokat ) στην Νεοκαισάρεια ( Niksar ). Στην πόλη αυτή υπήρχε αρχαίος ναός με 6000 υπηρέτες και ιερές πόρνες της Χεττιτικής θεάς Μα. Εκεί μαρτύρησε τον 4 ο αιώνα ο ανεψιός του αγίου μάρτυρα Θεοδώρου (Τήρωνα) της πολύ κοντινής πόλης Αμάσειας, ο μάρτυς Βασιλίσκος. Ίσως να ήταν επίσκοπος της πόλης των Κομάνων ή απλός στρατιώτης όπως ο θείος του, δυστυχώς οι πληροφορίες του βίου του συγχέονται. Αποκεφαλίστηκε και το σώμα του πετάχτηκε στον παρακείμενο ποταμό Ίρι. Στο μαρτύριό του, στο ναΐσκο δηλαδή που χτίστηκε για να στεγάσει το λείψανό του, πέρασε την τελευταία του νύχτα, την 13 η Σεπτεμβρίου 407, ο Αρχιεπίσκοπος της Κωνσταντινούπολης Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Λέγεται πως εκεί κοντά στα βράχια βρέθηκε για τρίτη φορά κρυμμένο το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή και από την κοντινή Επισκοπή Ζήλας (σήμερα χωριό Zile ) μεταφέρθηκε στην Μονή Στουδίου της Κωνσταντινούπολης τον 9 ο αιώνα. Στην...