THE “PANAGIARIA” AND THE SEALS OF THE MOTHER OF GOD / ΤΑ «ΠΑΝΑΓΙΑΡΙΑ» ΚΑΙ ΟΙ ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

The Monastery of Patmos houses two 15th-century ecclesiastical vessels called “Panagiarion”. These are two carved, gilded and painted hollow parts, joined by a clasp and closed to hold a piece of bread, with the triangular seal of the Mother of God. This seal shows a triangle, flanked by a schematic spear and a sponge, while inside it are inscribed two Greek letters of the name of the Mother of God, Mi below and Theta above (ΜΘ-Meter Theou-Mother of God). The combination of names and monogram-seals was a favorite habit of the Byzantines.

The vessel is carried on festive days after the Liturgy to the Monastery Dining Hall in procession, where a special Service is held after the meal, the “Exaltation of the Virgin Mary”. Unfortunately, this service has not been studied satisfactorily to elucidate its roots and its usefulness. Therefore, its vessels, which are kept in Museums and Monasteries, still remain unexplored.

This is a Monastic Service, which, however, in the Slavic countries of the North also passed to the parishes. The Virgin Mary is certainly associated with bread, as in the orthodox Service of the Artoklasia, but there seems to be some attempt to exalt her honor with the Elevation of the offering with her form or symbol.

+E. G.

-----------------------------------------------------------

Στην Μονή της Πάτμου φυλάσσονται δύο εκκλησιαστικά σκεύη του 15^ου αιώνα με το όνομα «Παναγιάριο». Πρόκειται για δύο ξυλόγλυπτα χρυσωμένα και ζωγραφισμένα κοίλα μέρη, που ενώνονται με κούμπωμα και κλείνουν, ώστε να συγκρατήσουν ένα κομμάτι άρτου, με την τριγωνική σφραγίδα της Θεοτόκου. Η σφραγίδα αυτή δείχνει ένα τρίγωνο, που δορυφορείται από μια σχηματική λόγχη και έναν σπόγγο, ενώ μέσα του διαγράφονται δύο γράμματα του ονόματος της Θεοτόκου, κάτω το Μι και πάνω του το Θήτα (ΜΘ-Μήτηρ Θεού). Τα συμπιλήματα των ονομάτων και τα μονογράμματα-σφραγίδες ήταν αγαπημένη συνήθεια των βυζαντινών.

Το σκεύος μεταφέρεται στις εορτάσιμες μέρες μετά την Λειτουργία στην Τραπεζαρία των Μονών με πομπή, όπου γίνεται μια ειδική Ακολουθία μετά το φαγητό, η «Ύψωση της Θεοτόκου». Η ακολουθία αυτή δυστυχώς δεν έχει μελετηθεί ικανοποιητικά, ώστε να διαλευκανθούν οι ρίζες της και η χρησιμότητά της. Οπότε και τα σκεύη της, που διατηρούνται σε Μουσεία και Μονές, παραμένουν ακόμη ανεξερεύνητα.

Πρόκειται για μια Μοναστηριακή Ακολουθία, η οποία όμως στις Σλαβικές χώρες του Βορρά πέρασε και στις ενορίες. Σίγουρα σχετίζεται η Θεοτόκος με το ψωμί, όπως στην Ακολουθία της Αρτοκλασίας, αλλά φαίνεται και κάποια προσπάθεια να εξυψωθεί η τιμή της με την Ύψωση του προσφόρου με την μορφή ή το σύμβολό της.

+Ε. Γ.