ΠΕΡΙ ΤΥΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΥΨΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ

Πολλές φορές διατυπώνονται γνώμες και γκρίνιες από ψάλτες και κληρικούς σχετικά με την πιστή τήρηση του Εκκλησιαστικού Τυπικού. Κάποιοι θεωρούν πως τα Τυπικά δεν τηρούνται όπως τους πρέπει και άλλοι εμφανίζονται ως ακριβείς γνώστες και πιστοί τηρητές του Εκκλησιαστικού Τυπικού, κρίνοντες τους πάντες. Βέβαια η κρίση είναι ελεύθερη και δεν υπάρχει λογοκρισία στη χώρα μας. Θα είχε όμως ενδιαφέρον να δούμε τί ακριβώς συμβαίνει με το Τυπικό της Εκκλησίας.

Μετά την Εικονομαχία ο μοναχισμός ανέβηκε πολύ στην εκτίμηση των ανθρώπων, αφού αγωνίστηκε όσο κανείς άλλος κλάδος υπέρ της πίστης. Από τον 14ο αιώνα και κατά την Τουρκοκρατία το Τυπικό των Ναών των πόλεων ξεχνιέται αφού στην θέση του επικρατεί οριστικά το Τυπικό των μεγάλων Μονών, του Αγίου Σάββα Ιεροσολύμων και της Μονής Στουδίου. Φυσικό είναι όμως να μην είναι δυνατόν μια ενορία να λειτουργήσει όπως μια Μονή. Ούτε ίδια άνεση χρόνου υπάρχει ούτε το εκκλησίασμα είναι συμπαγές, όπως μία μοναστική αδελφότητα.

Ας δούμε για παράδειγμα την Τελετή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού. Παρατηρείται το φαινόμενο μερικές ενορίες να μεταθέτουν την Τελετή από το τέλος του Όρθρου, όπως είναι γραμμένο στο Τυπικό του Αγίου Σάββα, στο τέλος της Λειτουργίας, για να συμμετέχει όλο το εκκλησίασμα, που έρχεται στο Ναό συνήθως την τελευταία ώρα (περίπου από τις 09:00 έως τις 10:00). Είναι σωστό να γίνει αυτή η μετάθεση;

Στο Ασματικό Τυπικό, όπως αναφέρει το βιβλίο «Έκθεσις περί της βασιλείου τάξεως» των μέσων του 10ου αιώνα, ο Αυτοκράτορας πήγαινε στην Αγία Σοφία το ξημέρωμα, γύρω στις 05:00 με 06:00 το πρωί («ὥραν ἐννάτην ἢ καὶ δεκάτην νυκτός») και γινόταν η Ύψωση και η Προσκύνηση των Τιμίων Ξύλων.

Στο Μοναστηριακό Τυπικό η εορτή του Σταυρού τιμάται με ολονύκτια Αγρυπνία. Όλοι οι Πατέρες παρακολουθούν και συμμετέχουν. Στο τέλος του Όρθρου βγαίνει το Τίμιο Ξύλο, γίνεται η Ύψωση και η Προσκύνηση από όλους. Ακολουθεί διακοπή 3 περίπου ωρών για λίγο ξεκούραση και η θεία Λειτουργία αρχίζει όταν χαράζει η ημέρα.

Στην ενορία ο Σταυρός θα βγει γύρω στις 08:30, δηλαδή μισή ώρα πριν έρθει ο περισσότερος κόσμος.

Το ίδιο Τυπικό ισχύει και για την εορτή των Βαΐων, που ενώ στις Μονές μοιράζονται οι δάφνες και τα βάγια αμέσως μετά το Ευαγγέλιο του Όρθρου, στις ενορίες πλέον μοιράζονται στο τέλος της Λειτουργίας.

Όσοι θεωρούν πως ακολουθούν το Τυπικό απαρεγκλίτως πρέπει να θυμούνται πως κανείς δεν μπορεί το κάνει αυτό, εφ’όσον είναι σε ενορία. Π.χ. δεν τελείται Αγρυπνία, ούτε Λιτή, ούτε διαβάζονται οι Ώρες, συνήθως δεν ψάλλουν 500 φορές το "Κύριε ελέησον" κλπ. Το σημερινό Τυπικό που έχουμε στους Ναούς είναι το Μοναστηριακό, προσαρμοσμένο στις ανάγκες των πόλεων. Το Τυπικό είναι ζωντανό και εξυπηρετεί τις ανάγκες του λαού, δεν υπηρετεί ο λαός την ιερότητα του Τυπικού. Ακόμη και στις Μονές το Τυπικό διαμορφώνεται σύμφωνα με την παράδοση της κάθε Μονής ή τις ανάγκες της. Για παράδειγμα σε μία ολιγομελή αδελφότητα δεν μπορούν να έχουν Κανονάρχη ή να ψάλλουν όλες τις Ωδές των Κανόνων. Άλλες Μονές διαβάζουν τις Ώρες πρίν την Λειτουργία, άλλες τις μεταθέτουν αργότερα πριν το μεσημέρι.

Όλες οι αλλαγές στο Τυπικό έγιναν χωρίς επίσημες Συνοδικές αποφάσεις, αλλ’ ένεκα των τοπικών αναγκών.

Το νόημα είναι να συμμετέχει ο λαός του Θεού στα Μυστήρια και να αγιάζεται. Όπως βόλευε τους αρχαίους χριστιανούς επί ειδωλολατρικής Ρώμης η Αγρυπνία, επειδή δούλευαν την επόμενη μέρα, έτσι σήμερα βολεύει η τέλεση κάποιων Ακολουθιών αργότερα το πρωΐ ή και αποβραδίς, επειδή οι ρυθμοί της καθημερινότητας κουράζουν και δυσκολεύονται να ξυπνήσουν νωρίς, ειδικά οι νέοι γονείς με μικρά παιδιά.

(Στην φωτογραφία η Ύψωση του Σταυρού από τον Πατριάρχη στον Άμβωνα της Αγίας Σοφίας. Κάτω οι ψάλτες με τα λευκά σκαραμάγκια τους (καπέλα) ψάλλουν 100 φορές επί 5 το "Κύριε ελέησον". Τοιχογραφία της σχολής των Αστραπάδων, 14ος αιώνας, Σερβία).