ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

  Στο απόκρυφο κείμενο Acta Andreae (Πράξεις Ανδρέου) του 3 ου αιώνα με σαφείς αναφορές σε προηγούμενο κείμενου των μέσων του 2 ου αιώνα φαίνεται ο απόστολος Ανδρέας ως κήρυκας και ιδρυτής της Εκκλησίας του Χριστού στο τότε Βυζάντιο, αργότερα Κωνσταντινούπολη. Ο Πάπας Ρώμης Ιππόλυτος (3 ος αιώνας) αναφέρει ότι κήρυξε στην Θράκη. Υπήρχε όμως ισχυρή παράδοση ότι ήρθε και στην Θεσσαλονίκη και θεωρούνταν συνιδρυτής της Εκκλησίας μαζί με τον απόστολο Παύλο. Στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στην Θεσσαλονίκη διατηρείται αυτό το υπέροχο ασημένιο κιβωτίδιο-λειψανοθήκη (7ος αιώνας;) που παρουσιάζει τον Χριστό αγένειο να ευλογεί εν μέσω των δύο Αποστόλων και εκχριστιανιστών της Μακεδονίας, Παύλου και Ανδρέα. Έχει βρεθεί επίσης και αρχαίο πήλινο φιαλίδιο κοντά στο Ναό του Αγίου Δημητρίου που παριστάνει τους δύο Αποστόλους και ιδρυτές της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης με Σταυρό ανάμεσα τους. +Ε.Γ. ------------------------------------------------------------------------------------- A...

Πάντα είχα απορία γιατί στο Άγιον Όρος φτιάχνουν λουκουμάδες την ημέρα του αγίου Ανδρέα ή αλλού του αγίου Στυλιανού. Σκεφτόμουν μήπως έχει σχέση με την θρονική εορτή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αφού ο άγιος Ανδρέας θεωρείται ο ιδρυστής της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης-Βυζαντίου. Αργότερα ανακάλυψα ότι το ίδιο κάνουν και στα χωριά της Θράκης και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π.χ. στην Εύβοια, απ’ όπου κατάγομαι. Οι ημέρες που φτιάχνουν λουκουμάδες ποικίλουν, από τις 21 Νοεμβρίου, την εορτή των Εισοδίων της Παναγίας (που ονομάζεται «Μεσοσπορίτισσα» σε ορισμένα μέρη) έως και τις 30 Νοεμβρίου. Οι ημέρες αυτές είναι οι απαρχές του σπαρμού των χωραφιών και της συγκομιδής του ελαιόκαρπου. Φαίνεται πως το έθιμο σχετίζεται με την αρχαιότητα, αφού και οι αρχαίοι πρόγονοί μας έφτιαχναν «πλακούντας μετά μέλιττος» προς τιμήν της θεάς Δήμητρας με το φρέσκο λάδι που έβγαινε από τα λιοτρίβια, παράδοση που συνεχίζεται ακόμη και σήμερα όπως είδαμε, με χριστιανικό προσανατολισμό. Τα ονομαστά γλυ...

  Το Μετόχι της Μονής Σινά στο Ηράκλειο της Κρήτης έπαιξε σπουδαίο ρόλο για το Μοναστήρι. Από εκεί γέμισε το Καθολικό του με θαυμάσιες εικόνες Κρητικής τέχνης την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Εικόνες φτιάχτηκαν όχι μόνο για τη Μονή αλλά και τα Μετόχια της ανά τον κόσμο. Ένα Μετόχι στο Ζάκυνθο έχει μια εικόνα με ιδιαίτερα στοιχεία. Εδώ παρουσιάζεται σε μινιατούρα η Αγία Αικατερίνα να λαμβάνει από τον μοναχό που τη διδάξει το Χριστιανισμό μια εικόνα της Παναγίας. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο μοναχός που προκύπτει από τη μικρή θυρίδα του ωραίου κτηρίου είναι ντυμένος με τα ρούχα της εποχής της εικόνας, όπως δηλαδή ντύνονταν οι Σιναΐτες τον 17ο αιώνα. Απλός αυτόβαφος χιτώνας, ίσως τρίχινος, και το μαύρο κουκούλι κατευθείαν στο κεφάλι, χωρίς καλυμμαύχι. +Ε.Γ. -------------------------------------------------------------------------------------- SAINT KATHERIN OF SINAI AND ARTISTIC PRODUCTION The Metochion of the Monastery of Sinai in Heraklion, former Handax, capital of Crete, had ...

  Στις 21 Νοεμβρίου τελεστηκαν τα Εγκαίνια του Ναού που έχτισε προς τιμή της Θεοτόκου ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός επί των ερειπίων του Ναού του Σολομώντα, και τον ονόμασαν «Άγια των Αγίων». Στο Βυζάντιο οι Ναοί εόρταζαν την ετήσια επέτειο των Εγκαινίων τους. Πολλές βυζαντινές εικόνες αντί να επιγράφονται «Τα Εισόδια της Θεοτόκου» είχαν την επιγραφή «Τα Άγια των Αγίων». Στις φωτογραφίες φαίνεται μια θαυμάσια εικόνα της εποχής των Παλαιολόγων από την Αγιορειτική Μονή Χιλανδαρίου, που εορτάζει τα Εισόδια της Θεοτόκου. Το τμήμα με τις 7 κόρες των Ιουδαίων που συνόδευαν την μικρή Μαρία στο Ναό, ήταν γνωστό από παλαιά. Το υπόλοιπο βρέθηκε και ενώθηκε με το γνωστό, σχετικά πρόσφατα. + Ε . Γ . ---------------------------------------------------------------------------- ENTRANCE TO THE TEMPLE OF SOLOMON On November 21, was performed the inauguration (sanctification) of the Church built in honor of the Virgin Mary by Emperor Justinian on the ruins of the Temple of Solomon, and na...

  Τον δεύτερο αιώνα προ Χριστού ιδρύεται στα βορειοδυτικά της λίμνης της Γαλιλαίας το Χωριό των Απολαύσεων ή πιο γνωστό ως «Καπερναούμ» («Κφαρ-Ναχούμ» στα Εβραϊκά). Και μόνο από το όνομα που δόθηκε καταλαβαίνει κανείς γιατί την σνόμπαραν οι ευσεβείς Εβραίοι της εποχής του Χριστού και την θεωρούσαν ως αμαρτωλή πόλη. Οι 1500 περίπου κάτοικοι ήταν πλούσιοι έμποροι των ιχθυοπροϊόντων της λίμνης και ψαράδες. Επίσης από την πόλη περνούσε ο δρόμος των καραβανιών από την Μεσόγειο προς την Συρία και την Ανατολή, με ότι αυτό μπορούσε να σημαίνει για τις εγκαταστάσεις κέντρων που θα διασκέδαζαν οι διερχόμενοι. Εκεί ζούσε και εισέπρατε τους φόρους για την Αυτοκρατορία ο γιος του Αλφαίου ο Λεβί ή Ματιτιγιάχου (מַתִּתְיָהוּ‎ που σημαίνει «το δώρο του Γιαχβέ»), ο κατοπινός Ευαγγελιστής Ματθαίος. Οι επιλογές του Χριστού τόσο για τον μόνιμο τόπο κατοικίας του στην Καπερναούμ όσο και για την επιλογή των μαθητών του με προηγούμενη άσχημη φήμη, όπως ο μισητός φοροεισπράκτορας του ρωμαϊκού στρατού ...

  Σήμερα, πρώτη μέρα της νηστείας των Χριστουγέννων, γιορτάζουν οι μάρτυρες Γουρίας Άβιβος και Σαμωνάς, από την πόλη Έδεσσα της Μεσοποταμίας. Εικονίζονται πολλές φορές μαζί με το Άγιο Μανδήλιο, μιας και το κειμήλιο αυτό ήταν στην ίδια πόλη. Πολύ αγαπητοί στην Αυτοκρατορία, επειδή τα λείψανά τους μάλλον μεταφέρθηκαν στην Βασιλεύουσα μετά την κατάληψη της Έδεσσας από τους Άραβες. Ήταν μια ενδιαφέρουσα και έξυπνη πολιτική των προγόνων μας να εγκαθιστούν και εξαίρουν λείψανα και μαρτύρια σε νευραλγικές πόλεις που είχαν συχνά προβλήματα με τους γείτονες στα σύνορα της Αυτοκρατορίας. Αποτελούσαν τρόπον τινά "τείχος ακαταμάχητον" που "διασκεδάζει βουλάς εθνών και κραταιοί σκήπτρα βασιλέων", όπως αναφέρει το Απολυτίκιό τους. +Ε.Γ. ---------------------------------------------------------------------------------- WALL OF MARTYRS Today, the first day of Christmas fasting, are celebrated the martyrs Gourias Abibus and Samonas, from the city of Edessa in Mesopotamia. ...

  Ο άγιος Ιωάννης Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ο επικαλούμενος Χρυσόστομος, ψηφιδωτό στην Αγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως. 10ος αιώνας. Φοράει απλά λευκά άμφια και στο στιχάρι έχει δύο ερυθρούς ποταμούς. Μόνο στους σταυρούς του ωμοφορίου του έχουν κεντηθεί μαργαριτάρια. Εντυπωσιακό είναι το ότι δεν είχε καθιερωθεί ακόμη να φοράνε οι κληρικοί τα στρατιωτικά επιμάνικα και το επιγονάτιο. Επίσης δυο μικρές λεπτομέρειες είναι ότι η άκρη μπροστά στο ωμόφορο έχει κρόσσια σαν πλεγμένα με βελονάκι και ότι ο άγιος φοράει λευκά παπούτσια, σαν τους συγκλητικούς. +Ε.Γ. THE GOLDEN MOUTH OF GOD Saint John, Archbishop of Constantinople, invoking Chrysostom, mosaic in Hagia Sophia, Constantinople. 10th century. He wears simple white clothes and on his alb has two red lines, the “clavi”. Pearls have been embroidered only on the crosses of his omophorion on his shoulder. It is impressive that it had not yet been established for the clergy to wear military sleeves (epimanikia) or the kne...

Στο προαύλιο του Ναού της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη βρίσκεται ένας αρχαίος μαρμάρινος άμβωνας με ωραίους απλούς σταυρούς. Προέρχεται από το τον παλαιότερο ναό που κάηκε κατά την στάση του Νίκα την εποχή του Ιουστινιανού (6ος αιώνας). Η πρώτη καταστροφή έγινε κατά την εξορία του Ιερού Χρυσοστόμου στις αρχές του 5ο αιώνα. Ο Θεοδόσιος ο Β τον διόρθωσε και του πρόσθεσε δύο κλίτη στα πλάγια μέρη. Ο σωζόμενος άμβωνας ίσως να είναι ο αρχαίος του πρώτου Ναού, ίσως να είναι της εποχής του Θεοδοσίου. Φαίνεται όμως αρχαιότερος, λόγω του σχήματος και των σταυρών. Επί Θεοδοσίου οι σταυροί συνήθως ήταν διάλιθοι και είχαν υποπόδιο ή πατούσαν σε σφαίρα. Αν όντως είναι ο παλαιός, τότε πρόκειται για τον άμβωνα που ανέβαινε ο Ιερός Χρυσόστομος και εκφωνούσε τις περίφημες ομιλίες του.  +Ε. Γ. ---------------------------------------- THE AMBO OF HAGIA SOPHIA In the courtyard of the Hagia Sophia in Istanbul stays an ancient marble ambo with beautiful simple crosses. It comes from the oldes...

Η εορτή των Αρχαγγέλων στις 8 Νοεμβρίου φαίνεται πως ξεκίνησε ως εορτή μόνον του Μιχαήλ, όπως συμπεραίνει κανείς από τα κείμενα της Εκκλησιαστικής Ακολουθίας της ημέρας. Η παλαιότερη γνωστή εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ βρισκόταν στο παραθαλάσσιο χωριό Σωσθένειο (σήμερα İstinye), περίπου στα μισά της θαλάσσιας διαδρομής από την Κωνσταντινούπολη προς τον Εύξεινο Πόντο, στηνδεξιά (Ευρωπαϊκή) όχθη του Βοσπόρου. «Φεύγοντας από την Κύζικο οι Αργοναύτες προχώρησαν στον Βόσπορο, όπου τους επιτέθηκε ένας ιθαγενής οπλαρχηγός που ονομαζόταν Άμυκος. Όντες σε μεγάλο φόβο, επιζητούσαν καταφύγιο σε έναν προστατευμένο και κατάφυτο κόλπο και τότε είδαν ένα όραμα με μια ουράνια θεότητα με τη μορφή ανθρώπου που είχε φτερά σαν αετός. Η οπτασία τους προμήνυσε την νίκη επί του Άμυκου. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, έχτισαν ένα ναό στο σημείο που είχαν δει την οπτασία. Έστησαν ένα άγαλμα του φτερωτού θεού και ονόμασαν το μέρος «Σωσθένιον» επειδή είχαν σώθηκε εκεί. Όταν ο Κωνσταντίνος ήρθε στο Βυζάντιο, επισκ...

  «Κοσμίδιον» έλεγαν οι άνθρωποι στην Κωνσταντινούπολη τον προσκυνηματικό Ναό των αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού. Ήταν κτισμένος έξω από τα τείχη της Πόλης, κοντά στην περιοχή του Ναού της Θεοτόκου των Βλαχερνών. Ήταν παραθαλάσσιος, δίπλα στον Κεράτιο Κόλπο. Θεωρείται κτίσμα του 5 ου αιώνα. Περιλάμβανε, εκτός από το Ναό και την Μονή, λουτρά και ξενώνες-υπνωτήρια. Ο Ιουστινιανός τον 6 ο αιώνα το επέκτεινε, διακυρήσσοντας ότι έγινε καλά από θαύμα των αγίων. Τον 14 ο αιώνα οι περιηγητές αναφέρουν ότι εκεί είδαν τα λείψανα και τις κεφαλές των αγίων «πολύ καλλιτεχνικά καλυμμένες με χρυσό». Στην Εκκλησιαστική Ακολουθία που ψάλλεται στην μνήμη τους συνεχώς αναφέρεται «ο ναός τους» και τα άπειρα θαύματα που γίνονται εκεί. Προφανώς εννοείται το Κοσμίδιον. Σήμερα η περιοχή ονομάζεται Eyüp (Εγιούπ) και είναι ακόμη προσκύνημα για τους μουσουλμάνους, αφού εκεί βρίσκεται ο τάφος του Εμπού Εγιούπ, φίλου και σημαιοφόρου του Μωάμεθ της Μέκκας. Κατά την κατασκευή της γέφυρας του Κερατ...