ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

  Ο πρώτος μάρτυρας για την χριστιανική πίστη του θεωρείται ο πρώτος από τους επτά διάκονους, ο Στέφανος. Στις εικόνες του συνήθως φοράει διακονικά άμφια των κατοπινών αιώνων, μιας και δεν έχουμε καμμία μαρτυρία για το αν υπήρχε κάποιου είδους ξεχωριστή αμφίεση για τους κληρικούς των αποστολικών χρόνων. Η διακονική αμφίεση είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Σε αντίθεση με την ιερατική και αρχιερατική αμφίεση που άργησαν πολλούς αιώνες, η διακονική στα μέσα του 4 ου αιώνα έχει ήδη διαμορφωθεί: στιχάριο καλύπτει το σώμα και οράριο φοριέται στον αριστερό ώμο. Το λευκό (λινό συνήθως) στιχάριο απαντάται για πρώτη φορά στην απολογία του Επισκόπου της Αλεξάνδρειας, Αθανάσιου (+373). Το οράριο αναφέρεται στους κανόνες που εξέδωσε η Σύνοδος της Λαοδίκειας την ίδια περίοδο (343-381). Πολλές φορές στις εικόνες του ο Στέφανος συγκρατεί με το αριστερό χέρι ξύλινη πυξίδα ή ομοίωμα ναού, που χρησίμευε ως λιβανοθήκη. Την πυξίδα δεν την κρατά με γυμνό χέρι, αλλά συνήθως το καλύπτει με πολύτιμο χρυσοκέντητ...

  Στο ψηφιδωτό της πομπής των μαρτύρων γυναικών και των τριών Μάγων προς την Θεοτόκο στον Άγ. Απολινάριο της Ραβέννας, έργο του 6ου αιώνα η Θεοτόκος ένθρονη ανάμεσα σε τέσσερεις Αγγέλους-φύλακες παρουσιάζει τις Μάρτυρες και τους σοφούς της Ανατολής στον μικρό Χριστό χειρονομώντας με τη χειρονομία που είναι γνωστή ως «ευλογία του λόγου», ενώ ο Χριστός απλώνει το χέρι του προς τις θυσιαζόμενες για Αυτόν με την «ευλογία της ειρήνης», αφού είναι ο «Άρχοντας της ειρήνης» και   εκπληρώνει την προφητική φωνή του Ησαΐα: «παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν». Με την πάροδο των αιώνων η σημασία των χειρονομιών ξεχάστηκε. Αυτό αποδεικνύει μια Αγιορειτική εικόνα, η αμφιπρόσωπη εικόνα Προδρόμου- Θεοτόκου με Χριστό και δεομένου Προδρόμου της Μονής Παντοκράτορος Αγίου Όρους, (1363) . Οι χειρονομίες είναι ανάποδα. Ο Χριστός ευλογεί και η Θεοτόκος απλώνει το χέρι δείχνοντας τον δεόμενο Πρόδρομο. (Από την εισήγηση του γράφοντος «Πρωτάτο και Αρχαιότητα, Στάσεις και Χειρονομίες» στο 3ο ...

  Η Αντιόχεια ήταν σημαντικότατη πόλη της Ανατολής με περίφημη φιλοσοφική Σχολή. Σήμερα, 20 Δεκεμβρίου, γιορτάζουν δύο Επίσκοποί της, ο μάρτυς Ιγνάτιος και ο πρώην δικηγόρος Φιλογόνιος. Ο Ιγνάτιος συνελήφθη στην Αντιόχεια από τον διερχόμενο Αυτοκράτορα Τραϊανό αλλά μεταφέρθηκε στην Ρώμη για να ριχτεί στα λιοντάρια κατά την σπουδαία για τους Ρωμαίους γιορτή των Σατουρναλίων (Κρονίων) σαν ζωντανό « sigilarium » (συνήθως πήλινο ή μεταλλικό ομοίωμα ανθρώπου που χρησιμοποιούνταν σαν δώρο στη γιορτή, αντί των αρχαίων ρωμαϊκών αληθινών ανθρωποθυσιών). Κατά την γιορτή των Σατουρναλίων ο Αυτοκράτορας, ως Pontifex Maximus , θυσίαζε με καλυμμένο κεφάλι ( capite velato ) στον Κρόνο. Στην φωτογραφία χάλκινο Ρωμαϊκό αγαλματίδιο ( sigillarium ?) της εποχής του Ιγνατίου, που παριστάνει άνδρα (ίσως τον ίδιο τον Τραϊανό) με καλλυμένη κεφαλή να προσφέρει θυσία κατά τα Σατουρνάλια. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Φλωρεντία. + Ε.Γ. ----------------------------------------------------------------...

  Βαδίζοντας την Σαλαρία Οδό έξω από την αρχαία Ρώμη, στο υπόγειο της εξοχικής Βίλλας του Ύπατου της πόλης Μάνιου Ακίλιου Γκλάμπριου, ο οποίος μαρτύρησε επί Δομιτιανού (81-96 μ. Χ.) βρίσκεται μια μυστική δίοδος που οδηγεί στην Κατακόμβη που είναι γνωστή με το όνομα της συζύγου του, της Πρίσκιλλας. Εκεί σώζεται μια από τις αρχαιότερες χριστιανικές εικόνες, η τοιχογραφία των τριών Παίδων στο καμίνι της φωτιάς (3 ος αιώνας).   Οι νέοι φοράνε φρυγικούς σκούφους και κοντά φορέματα, όπως συνήθιζαν οι Πέρσες. Οι φλόγες αναπηδούν γύρω τους σαν να τις φυσάει άνεμος από ψηλά, όπως διηγείται η Βίβλος. Πάνω από τα τρία παιδιά ένα πουλί κρατώντας κλαδί στο στόμα πετάει και τους προστατεύει. Η παρουσία του ανέμου-πνοής, της φωτιάς που δεν καίει και του περιστεριού, θυμίζει το χριστιανικό βάπτισμα και θα ήταν έξοχο παράδειγμα για τους νεοφώτιστους χριστιανούς, που εκτός από τους θεολογικούς συμβολισμούς της παράστασης, είχαν να αντιμετωπίσουν στην καθημερινότητά τους και τους διωγμούς των...

  Η χωρ ί ς πολλ έ ς λεπτομ έ ρε ι ες ζω ή το υ δημοφ ι λο ύ ς α γ ί ο υ Ελε υ θερ ί ο υ, εν ό ς Ρωμ αί ο υ νε α ρο ύ μ ά ρτ υ ρ α το υ δε ύ τερο υ αιώ ν α το υ Χρ ι στ ια ν ι σμο ύ, μ α ς π α ρο υ σ ιά ζε ι μερ ι κ ά ενδ ια φ έ ροντ α στο ι χε ία. Το ελλην ι κ ό ό νομ α « Ελε υ θ έ ρ ι ος » φ αί νετ αι ν α χρησ ι μοπο ι ε ί τ αι α π ό το υ ς λ α τ ι ν ό φωνο υ ς Ρωμ αί ο υ ς , μ ια ς κ αι υ π ά ρχε ι κ αι Επ ί σκοπος Ρ ώ μης με το ί δ ι ο ό νομ α, μ α θητ ή ς το υ επ ί σης ελλην ώ ν υ μο υ Π ά π α Αν ί κητο υ. Ο Ελε υ θ έ ρ ι ος φ έ ρετ αι ν α μ α ρτ ύ ρησε στην Ρ ώ μη (120 μ . Χ .) κ α τ ό π ι ν εντολ ή ς το υ Αδρ ια νο ύ, πρ ό σφ α τ α α ν υ ψωθ έ ντος ως Α υ τοκρ ά τορ α (117 μ . Χ .). Τον μετ έ φερε στην Πρωτε ύ ο υ σ α γ ια ν α δ ι κ α σθε ί ο Έ π α ρχος Φ ί ληκ α ς . Αν ο Ελε υ θ έ ρ ι ος ή τ α ν ό ντως Επ ί σκοπος το υ Ιλλ υ ρ ι κο ύ ( χωρ ί ς ν α ε ί ν αι γνωστ ή η π ό λη -έ δρ α το υ, ί σως το Σ ί ρμ ι ο ; ) τ ό τε ο Φ ί ληξ ...