ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Ένας σπουδαίος βουλευτής, ονόματι Ιωσήφ, μέλος του Εβραϊκού Μεγάλου Σανχεντρίν που διοικούσε τον Ιουδαϊκό λαό, έγινε κρυφά μαθητής του Χριστού. Ήταν αυτός που ζήτησε από τον Έπαρχο Πόντιο Πιλάτο το σώμα του και το έθαψε στον νέο τάφο του, που είχε διατάξει να του σκαλίσουν στον λόφο Γολγοθά, πολύ κοντά στο σημείο της Σταύρωσης. Το σημείο βόλευε γιατί δεν θα χρειαζόταν να καθυστερήσουν περπατώντας μακριά, χαλώντας την αργία του Πάσχα. Φυσικά ο Ιωσήφ δεν θα έφαγε το Πασχάλιο Δείπνο των Εβραίων αφού έπιασε νεκρό σώμα, θα έπρεπε να μείνει μακριά από την οικογένειά του την μεγάλη εορτή του Πάσχα. Θεωρείται ότι γι’ αυτόν τον πλούσιο άνδρα μιλάει ο προφήτης Ησαΐας όταν λέγει: «ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον. καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ» (Ησ. 53,8- 9). Ο θαρραλέος Ιωσήφ ήταν από την πόλη Αριμαθαία, που ταυτίζεται με διάφορες σημερινές πόλεις της περιοχής: την Ερ Ραμ, την Ραμάλα και άλλες. Γύρω στον 12 ο αιώνα το όν...

Κατά την περίοδο της Αυτοκρατορίας τα γυναικεία μοναστήρια συνήθως κτίζονταν εντός του αστικού ιστού, για να έχουν την κάλυψη των τειχών σε περίπτωση επιδρομής, μιας και οι γυναίκες δεν θα ήταν εύκολο τότε να πολεμήσουν. Η Μονή του Χρυσοβαλάντου σύμφωνα με τις πηγές πρέπει να είχε κτισθεί έξω από τα παλαιά Κωνσταντίνεια τείχη αλλά μέσα από τα Θεοδοσιανά (άρα μετά τον 5 ο αιώνα που κτίσθηκαν τα Θεοδοσιανά τείχη), στις πλαγιές του 5ου λόφου της Πρωτεύουσας πόλης, στην περιοχή του «Δευτέρου» ή του «Πετρίου», σχετικά κοντά στο Φανάρι. Η ονομασία «Χρυσοβαλάντου» (βαλάντιο-σακούλι με χρυσό, ίσως από εκεί και το αγγλικό wallet ) δηλώνει κάποια δωρεά μεγάλης αξίας και, αν δεν πρόκειται για δωρεά προς την ίδια την Μονή, τότε θα μπορούσε να σχετιστεί με την παρακείμενη ανοικτή «μεγίστη Κινστέρνα του Άσπαρος», δωρεά ενός Γερμανού-Γότθου στρατηγού της Αυτοκρατορίας για συγκέντρωση αρκετού νερού που κάλυπτε τις ανάγκες της μεγαλύτερης πόλης του τότε κόσμου. Στον Βίο της αγίας Ειρήνης της Ηγουμέν...

Στις 27 Ιουλίου γιορτάζει ο ιατρός μάρτυρας Παντολέων ή Παντελεήμων. Μαρτύρησε στις αρχές του 4 ου αιώνα στην Νικομήδεια της Μικράς Ασίας στον διωγμό του τετράρχη Διοκλητιανού. Ίσως να διετέλεσε ιατρός του παλατίου. Οι γιατροί στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χρησιμοποιούσαν ό,τι καλύτερο εύρισκαν στην φύση σαν φάρμακο για τις διάφορες ασθένειες και έλκη που προσπαθούσαν να θεραπεύσουν. Μερικά από αυτά ήταν: αλόη, σκόρδο, υπερικό, ιταλικό μάραθο, ξερά σύκα, γλυκόριζα, φασκόμηλο, σύλφιο, εκχύλισμα φύλλων ιτιάς και άλλα. Αν και δεν γνώριζαν την ύπαρξη των βακτηρίων, αφού δεν υπήρχαν μικροσκόπια, γνώριζαν όμως τις λοιμώξεις, οπότε πρόσεχαν πολύ την καθαριότητα: έβραζαν τα χειρουργικά εργαλεία και τους επιδέσμους πριν τη χρήση και χώριζαν τους ασθενείς σε δωμάτια ανάλογα με την ασθένεια. Τα νοσοκομεία ήταν πάντα δίπλα σε τρεχούμενα νερά και μακριά από βάλτους. Στις τουαλέτες χρησιμοποιούσαν τρεχούμενο νερό. Στην φωτογραφία ένα ρωμαϊκό κιβώτιο εργαλείων και φαρμάκων, σαν αυτό που κρατάει στ...

  Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι στην Ιουδαϊκή παράδοση του Σαββατιανού δείπνου της οικογένειας (κάθε Παρασκευή βράδυ) η μητέρα έμπαινε στο χώρο φέρνοντας μια λυχνία αναμμένη και την υποδέχονταν με χαρούμενα τραγούδια για το φως, όπως αναφέρει ο Π. Ευδοκίμωφ. Κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο υπήρχε μόνιμα αναμμένη λυχνία στον Τάφο του Χριστού στην Ιερουσαλήμ, από όπου κάθε απόγευμα έπαιρναν φως και άναβαν τον νυκτερινό φωτισμό του Ναού ψάλλοντας, σύμφωνα με την μελέτη του καθ. κ. Π. Βασιλειάδη. Ο αρχαιότερος σωζόμενος ύμνος εκτός αγίας Γραφής είναι ο ύμνος «Φώς Ιλαρόν», που θεωρείται από τον Μ. Βασίλειο ως αρχαίος ύμνος των χριστιανών. Συνδέεται με τον Επίσκοπο Αθηνογένη, που έζησε στις αρχές του 4 ου αιώνα στην Μικρά Ασία, μιας και φέρεται να τον έψαλλε πηγαίνοντας στο μαρτύριο στις 16 Ιουλίου (μάλλον το 305), ίσως όχι σαν συνθέτης του αλλά σαν γνώστης του αρχαιότερου χριστιανικού ύμνου στο φως. 1 η φωτογραφία: Πήλινη λυχνία με Χριστόγραμμα. 3 ος αιώνας. ΜΕΤ. 2 η ...

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι αγαπούσαν πολύ το γαλάζιο χρώμα και προσπαθούσαν να το αποτυπώσουν στη ζωγραφική τους ανακατεύοντας το μαύρο με το άσπρο. Πράγματι η μίξη αυτή έδινε ένα χρώμα φαιό (στακτί) που κάπως έδειχνε γαλάζιο. Αργότερα έφτασε στην Ελλάδα το μπλε της Αιγύπτου, ένα ικανοποιητικό μπλε και το γαλάζιο της Ινδίας, το «ινδικόν» (στα αγγλικά indigo ). Αργότερα και το κοβάλτιο και άλλες χρωστικές. Το γαλάζιο του ουρανού και της θάλασσας της Ελλάδας έγινε αγαπημένο χρώμα για κάθε τι. Έβαφαν με αυτό παραθυρόφυλλα και τραπέζια, αντικείμενα καθημερινής χρήσης και τοίχους, βάρκες και τρούλους εκκλησιών. Στην εποχή της Αυτοκρατορίας ο Βασιλιάς φορούσε, εκτός από την πορφύρα και έντονα γαλάζια ιμάτια, τα ίδια που έβαλαν να φοράει και ο Χριστός στις εικόνες. Α) Κάρυστος, Αιγαίο πέλαγος, παραλία Αγ. Παρασκευής. Β) Σπίτι στην Σαντορίνη Γ) Χριστός με βασιλείς, ψηφιδωτό στο Υπερώο της Αγ. Σοφίας . +Ε. Γ. ------------------------------------------------------------------------------ ...

Με δυο καταπληκτικά ηθογραφικά πορτρέτα εικονίζονται οι αδελφοί ιατροί Κοσμάς και Δαμιανός στο Αρχιεπισκοπικό Παρεκκλήσι του Επισκοπείου της Ραβέννας με χρηματοδότηση του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού τον 6ο αιώνα. Το ότι η λατρεία των αδελφών ιατρών έφτασε στην Δύση από την Ανατολή ίσως υποδεικνύει και η συμπερίληψη του Πολύκαρπου Επίσκοπου Σμύρνης στο ίδιο πλαίσιο, μια κοινή τριάδα προσώπων κοινής Μικρασιατικής καταγωγής στο ίδιο εικονογραφικό πρόγραμμα. Στο Ελληνικό Μαρτυρολόγιο εορτάζουν αρκετές φορές τον χρόνο, Ιούλιο, Οκτώβριο και Νοέμβριο, ενώ στο Ρωμαϊκό τον Σεπτέμβριο.  +Ε. Γ. ----------------------------- Two amazing ethographic portraits depict the physician brothers Cosmas and Damianos in the Archbishop's Chapel of the Diocese of Ravenna funded by the Emperor Justinian in the 6th century. The cult of the physician brothers reached the West from the East and this may also be indicated by the inclusion of Polycarpus, Bishop of Smyrna, in the same context, a common trinity of p...