THE ANCIENT BATH FOR THE DEMIGODS AND HUMAN-GOD / ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΛΟΥΤΡΟ ΤΩΝ ΗΜΙΘΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ

The scene of the first bath of a newborn baby is a familiar theme to artists of the Hellenistic period, as shown by the mosaic floors with the birth of Alexander the Great in Baalbek, Lebanon (4th century, fig. 1) and of Achilles in Paphos (mid-4th century, fig. 2). The oldest representations of the Nativity of Christ do not include it. The bath first appears in Christian art in the works that have survived to this day from the 7th century onwards, as we see in the two icons of the Sinai Monastery (fig. 3, 4). It is quite normal. As the Christian religion expanded, more and more artists became Christians and brought with them representations from their teachers. What they knew, they painted. Just as Olympias lies on a precious mattress on earth, so does the Theotokos. Just as the Maidens and nymphs washed Alexander, Achilles and Dionysus, so did the midwives wash Jesus.

At the end of the 18th century, the Athonite writer monk Nikodemus fought hard against the depiction of the bath, logically explaining that the virgin birth would not have blood and impurities, so the infant would not need a bath. In fact, he managed to have it overpainted on the frescoes of some monasteries, such as the Vatopedi Monastery. However, the Orthodox Church generally did not accept his opinion, since, after all, the bath was a requirement of the Mosaic Law and Christ observed all its provisions. The ancient bath survives to this day in Christian icons of the Nativity.

+E. G.

----------------------------------------------------------

Η σκηνή του πρώτου μπάνιου του νεογέννητου μωρού είναι γνωστό θέμα στους καλλιτέχνες των ελληνιστικών χρόνων, όπως δείχνουν τα ψηφιδωτά πατώματα με την γέννηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Μπάαλμπεκ του Λιβάνου (4^ος αι. εικ. 1) και του Αχιλλέα στην Πάφο (μέσα 4^ου αι. εικ. 2). Οι αρχαιότερες παραστάσεις της Γέννησης του Χριστού δεν το συμπεριλαμβάνουν. Το λουτρό εμφανίζεται πρώτη φορά στην χριστιανική τέχνη στα έργα που μας έχουν σωθεί ως σήμερα από τον 7^ο αιώνα και μετά, όπως βλέπουμε στις δυο εικόνες της Μονής Σινά (εικ. 3, 4). Είναι απόλυτα φυσικό. Όσο επεκτεινόταν η χριστιανική θρησκεία, όλο και περισσότεροι καλλιτέχνες γίνονται χριστιανοί και έφερναν μέσα τους παραστάσεις από τους δασκάλους τους. Ό, τι ήξεραν, αυτό και ζωγράφιζαν. Όπως η Ολυμπιάδα είναι ξαπλωμένη σε πολύτιμο στρώμα καταγής, έτσι και η Θεοτόκος. Όπως οι θεραπαινίδες και οι νύμφες έπλεναν τον Αλέξανδρο, τον Αχιλλέα και τον Διόνυσο, έτσι και οι μαίες τον Ιησού.

Στα τέλη του 18^ου αιώνα ο αγιορείτης συγγραφέας Νικόδημος πολέμησε πολύ την απεικόνιση του λουτρού, εξηγώντας λογικά ότι η παρθενογέννεση δεν θα είχε αίματα και ακαθαρσίες, άρα δεν θα χρειαζόταν λουτρό το βρέφος. Μάλιστα κατάφερε να επιζωγραφιστεί στις τοιχογραφίες κάποιων Μονών, όπως στην Μονή Βατοπαιδίου. Όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία γενικά δεν αποδέχτηκε την γνώμη του, αφού εξ’ άλλου το λουτρό ήταν επιταγή του Μωσαϊκού Νόμου και ο Χριστός τήρησε όλες τις διατάξεις του. Το αρχαίο λουτρό επιβιώνει ως σήμερα στις χριστιανικές εικόνες της Γέννησης.

+Ε. Γ.