ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

Η ευαγγελική περικοπή της Δεύτερης Παρουσίας του Χριστού στην γη περιγράφει την είσοδο του Ρωμαίου Αυτοκράτορα σε μια πόλη, το λεγόμενο Adventus . Μπροστά πηγαίνει το «σημείον» (στα λατινικά signum ) του βασιλιά, ο χρυσός αετός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ για τονΧριστό είναι ο Σταυρός του που προπορεύεται. Μόλις γίνει η υποδοχή του Αυτοκράτορα εκείνος πηγαίνει στην Βασιλική του, που χρησιμοποιούνταν σαν δικαστική αίθουσα, κάθεται στον θρόνο του, που τοποθετείται στην κόγχη στο ανατολικό μέρος της δρομικής αίθουσας και κρίνει τις υποθέσεις των υπηκόων του, περιστοιχιζόμενος από τους αξιωματικούς του στρατού του. Και ο Χριστός περιγράφεται στα Ευαγγέλια να κάθεται στο θρόνο του περιστοιχιζόμενος από τις αγγελικές δυνάμεις και να κρίνει τους ανθρώπους. Μάλιστα ο Ματθαίος χρησιμοποιεί ξεκάθαρα την λέξη «βασιλεύς» για να υποδηλώσει τον Χριστό στην διήγησή του (Ματθ. 25, 34). Εκείνη την εποχή οι δικαστές θα μπορούσαν εύκολα να χρηματισθούν από κάποιον πλούσιο και οι άρχοντες να διαφθαρού...

  Η κάρα του αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή του Χριστού φυλασσόταν στην περιοχή «Έβδομον» σε ναό που έχτισε ο Θεοδόσιος ο Α΄ και ανακαίνισε ο Ιουστινιανός. Ένας κατεστραμμένος πλέον ναός οκταγωνικός-ροτόντα, σαν το ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου   που αντιθέτως σώζεται έως σήμερα. Η περιοχή ονομαζόταν «Έβδομον» επειδή απείχε επτά μίλια από το κέντρο της Κωνσταντινούπολης, την αρχή της μέτρησης των αποστάσεων, που ονομαζόταν «Χρυσούν Μίλλιον». Από το Έβδομον ξεκινούσαν οι πανηγυρικές πομπές των Αυτοκρατόρων που επέστρεφαν από νικηφόρες εκστρατείες, έμπαιναν στην πόλη από την Χρυσή Πύλη και, διά της Μέσης Οδού κατευθύνονταν στην Μεγάλη Εκκλησία, τον Ιππόδρομο και το Ιερόν Παλάτιον. Στο έβδομον υπήρχε τεράστια στέρνα νερού, στρατώνας και μικρό παλάτι, προφανώς για την ανασύνταξη και μικρή ανάπαυλα του στρατού και του Αυτοκράτορα πριν την θριαμβευτική παρέλαση. Γιατί άραγε επιλέχθηκε αυτός ο τόπος να στεγάσει τα λείψανα του Ιωάννη; Ίσως γιατί ρωτήθηκε κάποτε από στρατιωτικούς σχε...

  Στο δεύτερο μισό του 6 ου αιώνα χρονολογείται από τους αρχαιολόγους η ψηφοθέτηση της ωραίας πομπής των μαρτύρων του Αγίου Απολλινάριου του Νέου στην Ραβέννα, κατά την βασιλεία του Ιουστινιανού. Ένας από τους μάρτυρες είναι ο πρώτος επίσκοπος Σμύρνης, μαθητής του Ιωάννου του Θεολόγου, ο Πολύκαρπος. Εικονίζεται χωρίς κάποια ιδιαίτερη ιερατική αμφίεση αλλά με λευκό χιτώνα με μαύρες ταινίες και λευκό ιμάτιο διακοσμημένο με το γράμμα C . Η κόμμωσή του μοιάζει με την κατοπινή κουρά της κορυφής των κληρικών. Φοράει σανδάλια στα πόδια. Κρατάει και προσφέρει στον ένθρονο Χριστό ένα χρυσό διάδημα κεφαλής, περπατώντας σε παραδείσιο κήπο ανάμεσα σε φοίνικες. Στην Σμύρνη της Μικράς Ασίας διακρίνεται σε παλαιά φωτογραφία του 1904 η σαρκοφάγος του Πολύκαρπου, ανάμεσα σε οθωμανικούς τάφους με τουρμπάνια. +Ε. Γ. ---------------------------------------------------------------------------------- In the second half of the 6th century, archaeologists date the construction of the beautiful ...

Η Β΄ Οικουμενική Σύνοδος (381) με τον 3ο κανόνα της δημιούργησε τις κανονικές προϋποθέσεις στον Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως να μπορεί να προσαρτεί στην δικαιοδοσία του τις όμορες Εκκλησιαστικές περιοχές, όπως π.χ. η Θράκη και η Ασία . Η Παπική Έδρα, μετά την πολιτική προσάρτηση του ανατολικού Ιλλυρικού στην ανατολική πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας το 395 είδε τα εκκλησιαστικά της όρια να συρρικνώνονται και ήταν φυσικό να αντιδράσει. Σώζονται επιστολές σχετικά με τη διεκδίκηση του Επισκοπικού θρόνου της Θεσσαλονίκης από τα δύο Αποστολικά κέντρα, και βρίσκονται στη συλλογή που είναι γνωστή ως Collectio Thessalonicensis. Στις επιστολές αυτές ο Πάπας της Ρώμης διαμαρτύρεται για την προσφυγή του Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης για κάποιο διοικητικό θέμα στον Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως και όχι στον Πάπα Ρώμης, ως όφειλε κατά την Δυτική άποψη. Η Collectio Thessalonicensis είναι σημαντικότατο κείμενο του 5ου αιώνα, πάνω στο οποίο στηρίχθηκαν οι αξιώσεις της Παπικής Έδρας επί του Ανατολ...

Στην αρχαιότητα η επικοινωνία μεταξύ των Εκκλησιών δεν ήταν εύκολη, γι’ αυτό κάθε τοπική Εκκλησία διατηρούσε τον δικό της κατάλογο με τους αγίους που μαρτύρησαν στην περιοχή της, το λεγόμενο «Μαρτυρολόγιο». Στην Ανατολή δηλαδή δεν γνώριζαν την αγία Περπέτουα του Αφρικανικού μαρτυρολογίου και στην Δύση δεν γνώριζαν τον άγιο Δημήτριο της Θεσσαλονίκης. Στη Συρία δεν γνώριζαν τον άγιο Ιανουάριο επίσκοπο της Νάπολης και στην Ελλάδα δεν γνώριζαν την αγία Ούρσουλα της Νορμανδίας. Οι εορτές ήταν αρχικά τοπικές και έτσι διατηρήθηκαν οι περισσότερες έως σήμερα. Ένας από τους αγίους του πρώιμου Ρωμαϊκού Μαρτυρολογίου του 5 ου αιώνα είναι ο μάρτυς Βαλεντίνος (ή Ουαλεντίνος), ένα πρεσβύτερος που μαρτύρησε επί Αυτοκράτορα Κλαυδίου του λεγόμενου «Γοτθικού» στις 14 Φεβρουαρίου γύρω στο 268 μ. Χ. Στο δεύτερο μίλι της αρχαίας Φλαμίνιας οδού της Ρώμης υπάρχει μέχρι σήμερα παλαιοχριστιανική Κατακόμβη, όπου θάφτηκε από τους χριστιανούς το σώμα του ιερομάρτυρα και κατά το πρώτο μισό του 4 ου αιώνα κτίστηκ...

  Παρόλο που αναφέρεται στο ρωμαϊκό έργο «Historia Augusta» (Αυτοκρατορική Ιστορία) ότι ο Αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σεβήρος, αφού νίκησε τους Πάρθους το 198 μ. Χ., έξέδωσε έδικτο ( edictum - διάταγμα) με αυστηρές απαγορευτικές ποινές σε όσους τυχόν μετεστρέφονταν στον Ιουδαϊσμό ή τον Χριστιανισμό, δεν φαίνεται στις ρωμαϊκές πηγές άλλος επίσημος διωγμός. Ο κατοπινός ιστορικός Ευσέβιος επίσκοπος Καισαρείας, της εποχής του Κωνσταντίνου, αναφέρεται σε διωγμούς του Σεβήρου, ενώ ο Τερτυλιανός, σύγχρονος του Αυτοκράτορα, τον θεωρεί μάλλον φιλικά διακείμενο προς στους χριστιανούς. Πώς μπορεί να εξηγηθεί λοιπόν το μαρτύριο του γέροντα ιερέα των χριστιανών, Χαραλάμπη στις 10 Φεβρουαρίου του 202, στην Μαγνησία της Μικράς Ασίας; Στον Βίο του αναφέρεται ως διώκτης του κάποιος Λουκιανός, Ανθύπατος της Αντιόχειας επί του Μαιάνδρου, κυρίαρχης πόλης της κοιλάδας του Μαίανδρου ποταμού της Μαγνησίας. Οι Ανθύπατοι συνήθως είχαν διατελέσει κάποτε Ύπατοι στην Ρώμη και, αφού ο θεσμός ήταν ετήσιος, μετά...

Η Μονή του Οσίου Λουκά στο Στείρι της Βοιωτίας θεωρείται ένα από τα ομορφότερα ψηφιδωτά σύνολα στον κόσμο και αποτελεί ένα από τα ωραιότερα μνημεία της Ελλάδας. Το Καθολικό χτίστηκε προφανώς με αυτοκρατορικές δωρεές τον 11 ο αιώνα για να στεγάσει το λείψανο του οσίου Λουκά, ενός μοναχού από την Φωκίδα, που ασκήθηκε και ενταφιάστηκε εκεί στις 7 Φεβρουαρίου του 953. Ο όσιος εικονίζεται σε ψηφιδωτό πάνω από τον τάφο του (ΕΙΚ.1) να φορά ανοιχτόχρωμο χιτώνα με στενές χειρίδες, μοναχικό μανδύα που στο στήθος είναι κοντύτερος, μοναχικό σχήμα με κεντημένους λευκούς σταυρούς και διακοσμητικές ταινίες και ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό μοναχικό οξυκόρυφο κουκούλιο, που θυμίζει αρχαίους αιγύπτιους αλλά και αρμένους μοναχούς. ‘Ιδιο κουκούλι φοράει και στην τοιχογραφία του στον Ναό του Αγ. Δημητρίου Θεσσαλονίκης (1 2 ος αι. ΕΙΚ.2) Μυστήριο αποτελεί ένα είδος «στέμματος» που φέρει σαν κεφαλοδέτη πάνω από το κουκούλιο. Θυμίζει κάπως το κεφαλομάντηλο που έφεραν αργότερα, κατά την Τουρκοκρατία γύρω από...

  Στην περιοχή της Ταμπαθά, αρκετά κοντά στην πόλη της Γάζας, ίδρυσε τον 5 ο αιώνα το Κοινόβιό του ο έγκλειστος ασκητής Βαρσανούφιος ο αιγύπτιος. Ηγουμένευε στην Μονή ο μαθητής του, Σέριδος. Το λιμάνι της Γάζας, ονόματι Μαϊουμάς, ήταν μια πόλη που έμεναν πολλοί αιγύπτιοι, και αυτό ίσως να δικαιολογεί την παρουσία ενός αιγύπτιου μοναχού στην περιοχή. Η επικοινωνία με τους μοναχούς αλλά και με τον έξω κόσμο γινόταν μόνο με έγγραφες ερωταποκρίσεις. Σώζονται γύρω στις 850. Οι σύγχρονοί του τον ονόμαζαν «ο Μέγας Γέρων», γιατί καθοδηγούσε πλήθη μοναχών αλλά και εκκλησιαστικές προσωπικότητες της εποχής του, όπως τον τότε Πατριάρχη Ιεροσολύμων Πέτρο. Ο Σέριδος κυβερνούσε σοφά την Μονή και όλοι οι μοναχοί ήταν χαρούμενοι. Όταν πέθαινε, άφησε την Ηγουμενία σε έναν λαϊκό αδελφό, ονόματι Αιλιανό, με την προϋπόθεση να γίνει μοναχός και Ιερέας. Ο Ιωάννης ο λεγόμενος «Προφήτης», συνασκητής του Βαρσανούφιου, τον έπεισε σε αυτό. Ο Ιωάννης πέθανε μόλις 15 μέρες μετά τον Σέριδο, και ο Βαρσανούφι...

Η λέξη «Υπαπαντή» ή «Απαντή» είναι ένας όρος της Αυτοκρατορικής λατρείας που χρησιμοποιούνταν μόνον όταν ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας έμπαινε σε μια πόλη του. Τον υποδέχονταν με αναμμένες λαμπάδες και στόλιζαν την πόλη με κλαδιά, λουλούδια και φρούτα. Έκοβαν ακόμη και νόμισμα για την μεγάλη τιμή. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε από την Χριστιανική Εκκλησία για να δηλώσει την πρώτη είσοδο στην ιστορία του Μεγάλου Βασιλέως Χριστού στην πόλη Του και στον Ναό Του. Ο ίδιος όρος χρησιμοποιείται από τον Παύλο και για την Δευτέρα Παρουσία του Χριστού ως Βασιλέα στα έσχατα χρόνια («εις απάντησιν του Κυρίου» Θεσ. Α΄, 4, 17). Οι αρχαίες περιηγητικές περιγραφές αναφέρουν ότι στην Ιερουσαλήμ των πρώτων χριστιανικών αιώνων στην εορτή της Υπαπαντής οι πιστοί κρατούσαν αναμμένες λαμπάδες και έμπαιναν με λιτανεία στον Ναό της Αναστάσεως, ένα έθιμο που συνεχίζει η Δυτική παράδοση μέχρι σήμερα, ονομάζοντας την Υπαπαντή « Candlemass » (λειτουργία των κεριών). Στην φωτογραφία η ολόχρυση ψηφιδωτή Υπαπαντή της Μονής ...